Với khoảng 10 triệu lao động đang tạo sinh kế, hộ kinh doanh không chỉ là khu vực kinh tế quy mô nhỏ mà còn là nguồn cung hàng hóa, dịch vụ quan trọng ở nhiều địa phương. Vì vậy, tạo điều kiện để những hộ có năng lực phát triển thành cơ sở kinh doanh lớn hơn cũng đồng nghĩa với việc tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân.
Từ tâm lý phòng thủ đến quyết định đầu tư
Khảo sát hộ kinh doanh năm 2026 của VCCI cho thấy khoảng cách giữa quy mô hiện tại và mong muốn mở rộng vẫn khá lớn. Có tới 81,5% hộ được khảo sát cho biết doanh thu năm 2025 giảm, trong khi 73,7% chỉ đạt mức lãi ít và 75,4% ghi nhận lượng khách hàng giảm.
Đáng chú ý, chỉ 1,8% số hộ có kế hoạch mở rộng hoạt động, còn 33% dự kiến thu hẹp quy mô. Những con số này cho thấy nhiều chủ hộ đang ưu tiên bảo toàn hoạt động hơn là bỏ thêm vốn để tăng trưởng.
Một nguyên nhân nằm ở chi phí và mức độ phức tạp ngày càng cao của việc kinh doanh. Có 73,3% hộ được khảo sát cho biết gặp khó khăn về pháp lý. Gần một nửa chỉ hiểu chính sách ở mức cơ bản, trong khi 33,9% mới dừng ở mức nghe nói.
Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi lên doanh nghiệp có thể mở ra cơ hội tiếp cận thị trường, tín dụng và các đối tác lớn hơn, nhưng cũng khiến chủ hộ cân nhắc về kế toán, hóa đơn, thủ tục và nghĩa vụ tuân thủ.
Do đó, câu hỏi quan trọng không phải là làm thế nào để tất cả hộ kinh doanh trở thành doanh nghiệp ngay lập tức, mà là làm sao để những hộ có năng lực và nhu cầu phát triển cảm thấy việc “lớn lên” là một lựa chọn có lợi.
Các chính sách thuế mới đang tạo thêm dư địa cho quá trình này. Việc nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân lên 1 tỷ đồng/năm, cùng chính sách giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp trong năm 2026 và 2027 đối với nhóm cá nhân kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỷ đồng/năm, có thể giúp một phần hộ giữ lại thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Nhưng nguồn lực chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi hộ kinh doanh có thể sử dụng nó để đầu tư.
Vốn, dữ liệu và công nghệ phải cùng đi một hướng
Một trong những điểm nghẽn lớn đối với hộ kinh doanh là khả năng tiếp cận vốn chính thức. Khi doanh thu, dòng tiền và hiệu quả kinh doanh chủ yếu được ghi nhận thủ công, việc chứng minh năng lực tài chính với ngân hàng không dễ dàng.
Chuyển đổi số vì thế không nên chỉ được nhìn như yêu cầu để thực hiện nghĩa vụ thuế. Nếu doanh thu, hóa đơn và giao dịch thanh toán được ghi nhận đầy đủ, dữ liệu này có thể trở thành một phần cơ sở để tổ chức tín dụng đánh giá dòng tiền và khả năng trả nợ của hộ kinh doanh.
Thực tế tại Lâm Đồng cho thấy quá trình này đang diễn ra. Đến hết tháng 7/2026, tỷ lệ cài đặt eTax Mobile của hộ kinh doanh trên địa bàn đã vượt 75%. Những công cụ số, nếu được thiết kế đơn giản và dễ sử dụng, có thể giúp chủ hộ vừa quản lý hoạt động tốt hơn, vừa từng bước hình thành hồ sơ tài chính minh bạch.
Thương mại điện tử cũng đang mở rộng không gian tăng trưởng. Một số cơ sở đã ghi nhận tỷ trọng doanh thu trực tuyến ở mức cao, qua đó tiếp cận khách hàng ngoài địa bàn thay vì chỉ phụ thuộc vào thị trường truyền thống.
Tuy nhiên, để quá trình số hóa thực sự tạo động lực mở rộng, chính sách cần đi thêm một bước: kết nối dữ liệu kinh doanh với các dịch vụ tài chính, hỗ trợ hộ tiếp cận phần mềm phù hợp và giảm chi phí chuyển đổi.
Bên cạnh đó, việc đơn giản hóa kế toán, hóa đơn và thủ tục cũng quan trọng không kém ưu đãi thuế. Với một hộ có quy mô nhỏ, vài giờ dành cho thủ tục hay chi phí thuê dịch vụ kế toán đều có thể trở thành rào cản khi cân nhắc mở rộng.
Mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra càng nhiều doanh nghiệp bằng chuyển đổi hành chính, mà là hình thành những cơ sở kinh doanh có khả năng tăng quy mô, tuyển thêm lao động, đầu tư công nghệ và tham gia sâu hơn vào thị trường.
Nếu chính sách giúp giảm chi phí tuân thủ, tạo khả năng tiếp cận vốn dựa trên dữ liệu và khuyến khích ứng dụng công nghệ, hộ kinh doanh sẽ có thêm lý do để chuyển từ tâm thế “làm đủ sống” sang “đầu tư để lớn”.
Đó cũng là cách biến hàng triệu hộ kinh doanh từ một khu vực chủ yếu duy trì sinh kế thành nguồn lực quan trọng cho quá trình mở rộng khu vực kinh tế tư nhân.
Nam Sơn (t/h)
