Ngày 14/9/2026, Australia thông báo tạm dừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam trong 6 tháng, bắt đầu từ ngày 15/9, để tiếp tục rà soát và đánh giá các điều kiện an toàn sinh học. Quyết định này được đưa ra sau khi đoàn chuyên gia thuộc Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Australia (DAFF) kiểm tra một số vùng trồng, cơ sở đóng gói tại Vĩnh Long, TP.HCM và Cần Thơ từ ngày 22-28/8.
Thông tin tại cuộc họp báo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết qua kiểm tra, phía Australia phát hiện một số vùng trồng và cơ sở đóng gói chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhập khẩu.
Đáng chú ý, những tồn tại không chỉ nằm ở khâu xử lý cuối cùng mà xuất hiện ngay từ vùng sản xuất. Một bộ phận nông dân chưa nắm đầy đủ điều kiện đối với bưởi xuất khẩu; nhật ký sản xuất, hồ sơ theo dõi sinh vật gây hại còn thiếu hoặc chưa thống nhất. Việc đặt, thay và kiểm tra bẫy cũng chưa được thực hiện đồng bộ.
Từ vùng trồng đến nhà đóng gói: Khoảng trống nằm ở khâu duy trì
Vấn đề mà thị trường Australia chỉ ra cho thấy bài toán xuất khẩu không dừng lại ở việc xây dựng vùng trồng đạt chuẩn rồi chờ cấp mã số. Mã số chỉ có giá trị khi toàn bộ quy trình sản xuất, giám sát và truy xuất phía sau được duy trì liên tục.
Tại các cơ sở đóng gói, việc lựa chọn, phân loại và loại bỏ quả có dấu hiệu sâu bệnh chưa đáp ứng yêu cầu. Quy trình xử lý bưởi bằng chlorine cũng chưa được thực hiện thống nhất. Công tác kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc còn những điểm cần khắc phục.
Theo cơ quan quản lý, các lô bưởi đã được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch trước ngày 15/9 vẫn có thể được Australia cho nhập cảnh, nhưng phải kiểm tra tại cửa khẩu và áp dụng biện pháp xử lý khi cần thiết. Trong khi đó, các lô được cấp giấy chứng nhận sau thời điểm lệnh tạm dừng có hiệu lực sẽ không được phép nhập cảnh.
Như vậy, chỉ một mắt xích không đáp ứng yêu cầu cũng có thể ảnh hưởng tới khả năng lưu thông của cả chuỗi xuất khẩu. Đây là điểm đáng chú ý với các mặt hàng nông sản đang mở rộng thị trường bằng hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.
6 tháng để sửa sai và chứng minh năng lực kiểm soát
Ngay sau thông báo từ Australia, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cấp mã số xuất khẩu bưởi sang thị trường này.
Những mã số không đáp ứng yêu cầu sẽ phải tạm dừng hoạt động xuất khẩu. Chủ mã số phải xây dựng phương án khắc phục và chỉ được xác nhận đủ điều kiện sau khi cơ quan chức năng kiểm tra lại.
Các địa phương cũng được yêu cầu tăng cường hướng dẫn kỹ thuật về quản lý sinh vật gây hại, ghi chép nhật ký, truy xuất nguồn gốc, xử lý và đóng gói. Những nội dung liên quan đến yêu cầu kiểm dịch đối với quả có múi tươi sẽ được đặc biệt lưu ý.
Kết quả rà soát, danh sách vùng trồng, cơ sở đóng gói và tài liệu chứng minh việc khắc phục sẽ được tổng hợp để Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật làm căn cứ trao đổi với phía Australia, hướng tới khôi phục xuất khẩu.
Sự việc với trái bưởi cho thấy một thực tế ngày càng rõ trong thương mại nông sản: thị trường không chỉ kiểm tra sản phẩm khi hàng đến cửa khẩu, mà đang kiểm tra cả năng lực kiểm soát của chuỗi sản xuất phía sau sản phẩm.
Vì vậy, thách thức trong 6 tháng tới không đơn thuần là “xin mở cửa trở lại”. Điều quan trọng hơn là Việt Nam phải chứng minh được rằng những vùng trồng, cơ sở đóng gói đã được cấp mã số có khả năng duy trì ổn định các tiêu chuẩn kiểm dịch, ghi chép và truy xuất trong thực tế. Đây mới là nền tảng để bưởi Việt Nam quay lại Australia và hạn chế nguy cơ lặp lại những gián đoạn tương tự tại các thị trường khó tính khác.
Minh Thành (t/h)
