Từ tháng 4 đến tháng 8-2013, Công ty TNHH MTV Cá nhiệt đới Xanh Tươi (Công ty Xanh Tươi) đã tìm cách làm thủ tục nhằm hợp pháp hóa hơn 80 tấn san hô (có tên khoa học là Scleractinia spp) không rõ nguồn gốc.


Để thực hiện được việc này, Công ty Xanh Tươi đã nhận được sự “hỗ trợ” từ một số cơ quan chuyên ngành. Chỉ đến khi Cơ quan Quản lý Cites Việt Nam vào cuộc khẳng định rõ nguồn gốc của số san hô này là không hợp pháp thì những việc làm của Công ty Xanh Tươi mới được tạm dừng.

“Chuyên” xuất lậu san hô?

Báo Thời Nay số 408, ra ngày 12-12-2013, đã đăng bài “Phù phép san hô lậu để xuất khẩu” phản ánh việc Công ty Xanh Tươi dùng nhiều thủ đoạn để “phù phép” xuất khẩu một lượng lớn san hô. Ngày 16-12-2013, Công ty Xanh Tươi đã có đơn khiếu nại gửi đến báo Thời Nay, tại văn bản này Công ty Xanh Tươi cho biết: “Trước năm 2013, doanh nghiệp (DN) chúng tôi không xin giấy phép Cites xuất khẩu sản phẩm do công ty chúng tôi nghiên cứu và sản xuất mà thông qua một DN khác để xuất khẩu. Từ năm 2013, công ty chúng tôi nhận thấy mình có thể tự làm các thủ tục xin xuất khẩu sản phẩm do mình làm ra. Do đó, công ty chúng tôi tự làm thủ tục, giấy phép để xuất khẩu sản phẩm”. Với lý do này, Công ty Xanh Tươi đã đặt câu hỏi: “Cùng với sản phẩm san hô đó, khi công ty chúng tôi hợp tác với DN khác để xuất khẩu thì nó là hợp pháp, còn khi công ty chúng tôi tự xin giấy phép xuất khẩu thì nó lại trở thành hàng lậu?”.

Điều này minh chứng việc xuất khẩu san hô của Công ty Xanh Tươi đã được diễn ra từ rất lâu và trước khi Cites phía nam cấp phép (tháng 9-2013) thì rõ ràng chưa có bất cứ cơ quan nào cấp phép cho DN này xuất khẩu san hô. Toàn bộ số san hô Công ty Xanh Tươi “mượn danh” DN khác đã xuất khẩu đều là san hô lậu và cần cơ quan chức năng vào cuộc làm rõ?

Việc xuất khẩu san hô của Công ty Xanh Tươi khiến cho chúng tôi đặt ra câu hỏi về 80 tấn san hô (như số báo trước đã phản ánh) hiện đang ở đâu hay đã được DN đem xuất lậu? Theo Biên bản làm việc ngày 23-11-2013 của Cites phía nam, Chi cục Quản lý chất lượng và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản TP Hồ Chí Minh (Chi cục TP Hồ Chí Minh), Viện Nghiên cứu Hải sản - Cơ quan Khoa học Cites Việt Nam và Công ty Xanh Tươi
thì việc giám định, kết luận về số 8.060 kg san hô được mua theo Quyết định số 933/QĐ-CAH Tuy Phong đã không hề đả động hay kiểm đếm số san hô nêu trên.

Liên quan 80 tấn san hô tại Công ty Xanh Tươi, một vấn đề đặt ra là: Liệu có sự tiếp tay của các cơ quan chuyên ngành (?). Thực tế, nguồn gốc của số san hô này không hợp pháp và được thu gom từ Khánh Hòa, Bình Thuận nhưng Chi Cục trưởng Quản lý chất lượng và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản TP Hồ Chí Minh Trần Đình Vĩnh đã xác nhận nguồn gốc số san hô này. Trên cơ sở đó, ngày 8-7-2013 đã có Văn bản số 1741/TCTS-KTBVNL chấp thuận chủ trương cho phép Công ty Xanh Tươi được sử dụng khối lượng san hô đã chết (Scleractinia) làm giá thể nuôi cấy san hô nhân tạo phục vụ nghiên cứu, sản xuất và xuất khẩu với khối lượng 20.000 kg (trong tổng số 80.000 kg đã xác nhận nguồn gốc) đến hết ngày 31-12-2015. Ngoài ra, ngày 19-7-2013, Chi cục TP Hồ Chí Minh đã xác nhận có đến 35.000 cá thể san hô mềm đang được Công ty Xanh Tươi nuôi cấy. Thế nhưng, đến ngày 27-8-2013 Chi cục TP Hồ Chí Minh mới có Giấy xác nhận số 399/CCCTS-KTBV “Xác nhận Công ty Xanh Tươi đủ điều kiện nuôi sinh trưởng, sinh sản san hô mềm”. Như vậy, ở đây đã thể hiện toàn bộ số san hô của Công ty Xanh Tươi nuôi cấy từ trước khi công ty này được công nhận đủ điều kiện nuôi sinh trưởng, sinh sản san hô mềm.

“Quên” hàng loạt quyết định và thông tư

Liên quan trực tiếp nguồn gốc của 80 tấn san hô tại Công ty Xanh Tươi, ngay trong nội dung công văn của Tổng cục Thủy sản đã thể hiện sự bất nhất và có dấu hiệu “quên” hàng loạt quyết định, thông tư của Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn (NN&PTNT). Cụ thể, tại Văn bản số 2127/TCTS-PCTTr ngày 12-8-2013 về việc “xuất khẩu san hô của Công ty Xanh Tươi”, do Phó Tổng cục trưởng Phạm Anh Tuấn ký xác định rõ: “Việc xác minh tính hợp pháp của số san hô cứng hiện công ty đang lưu giữ làm giá thể cho nuôi cấy san hô mềm. Cho đến thời điểm này, Tổng cục Thủy sản thấy rằng những giấy tờ trong hồ sơ của công ty chưa chứng minh được nguồn gốc hợp pháp của số san hô vụn nói trên”. Tại văn bản này, Tổng cục Thủy sản cũng cho biết, đã ra quyết định thu hồi Văn bản số 1741/TCTS-KTBVNL.

Sự khó hiểu của Tổng cục Thủy sản lại được thể hiện tại Văn bản số 2689/TCTS-KTBVNL ký ngày 10-10-2013 trả lời Công văn số 47/CTVN-PN của Cites phía nam với nội dung: “Đối với việc xuất khẩu san hô vụn (Scleractinia spp) đề nghị Cites phía nam thực hiện theo quy định tại khoản 4, điều 10 của Thông tư 88/2011/TT-BNNPTNT ngày 28-11-2011 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 12/2006/NĐ-CP ngày 23-1-2006 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế và các hoạt động đại lý, mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. Cụ thể: “Các loài thủy sản có tên trong Danh mục các loài thủy sản cấm xuất khẩu tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư này chỉ được xuất khẩu trong trường hợp thực hiện Điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập”.

Theo đó, san hô đá (Scleractinia spp) là loài thuộc Phụ lục I của Thông tư 88/2011/TT-BNNPTNT nhưng trong quy định của Công ước Cites mà Việt Nam tham gia thì san hô đá thuộc Phụ lục II, đây là loài được phép xuất khẩu có điều kiện và khi xuất khẩu được Cơ quan Cites Việt Nam cấp giấy phép. Nhìn vào văn bản này thấy được Cites phía nam là cơ quan quản lý và thực hiện những quy định của Công ước Cites, nhưng tại sao Tổng cục Thủy sản phải phúc đáp Công văn số 47/TCVN-PN?

Trong khi đó, tại điểm b, mục 2, điều IV của Công ước Cites có quy định rõ: “Cơ quan thẩm quyền quản lý xuất khẩu phải được giải trình đầy đủ là mẫu vật được thu thập phù hợp với luật pháp Nhà nước và bảo vệ hệ động vật thực vật”. Như vậy, tuy thuộc Phụ lục II Cites, nhưng việc xuất khẩu san hô đá (Scleractinia spp) phải tuân thủ quy định của Việt Nam.

Một câu hỏi đặt ra nữa là: Phải chăng Cites phía nam cố tình “quên” quy định của Công ước Cites hay không hiểu về những quy định của Công ước Cites mà ngày 25-11-2013 tiếp tục có văn bản gửi Sở NN&PTNT Bình Thuận đề nghị giải thích về số san hô liên quan đến Quyết định 933/QĐ-CAH của Công an huyện Tuy Phong?

Với góc độ là cơ quan chuyên ngành, Sở NN&PTNT Bình Thuận đã khẳng định: “Căn cứ vào Luật Thủy sản 2003 và các quy định của pháp luật về quản lý, khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản hiện hành thì san hô là loài thủy sản bị cấm khai thác, chế biến và đưa ra thị trường tiêu thụ. Bộ NN&PTNT cũng đã ban hành Quyết định số 82/2008/QĐ-BNNPTNT ngày 17-7-2008 công bố danh mục các loại thủy sinh quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng ở Việt Nam cần được bảo vệ, phục hồi và phát triển, trong đó có bộ san hô đá”. Theo văn bản này, san hô đá là đối tượng cấm khai thác, tiêu thụ, vận chuyển, mua, bán dưới bất kỳ hình thức nào.

Trước những cách thức “phù phép” và có dấu hiệu “tiếp tay” của các cơ quan chuyên ngành cho Công ty Xanh Tươi xuất khẩu san hô, cần phải đặt ra câu hỏi ngoài số lượng san hô đá công ty có được thì liệu còn bao nhiêu san hô bị khai thác và xuất khẩu lậu?

Box:Sau khi báo Thời Nay đăng bài “Phù phép san hô lậu để xuất khẩu”, Tổng cục Thủy sản, Cơ quan CITES không hề có phản hồi về bất kỳ nội dung nào. Ngày 3-1-2014, Cơ quan CITES tiếp tục cấp phép cho Công ty Xanh Tươi xuất khẩu một lô hàng với số lượng 200 cục san hô. Công ty Xanh Tươi đã mở tờ khai hải quan điện tử vào thứ năm ngày 9-1-2014, và xuất khẩu ngày thứ sáu 10-1-2014.

Theo Thời Nay