Chủ động phòng ngừa từ khi hàng hóa ra thị trường
Ngày 18/9, tại Hà Nội, Trung tâm Công nghệ Chống hàng giả Việt Nam (ACT) - Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam tổ chức Hội nghị “Phòng, chống hàng giả trong kỷ nguyên số”, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng chức năng, chuyên gia, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan.
Hội nghị tập trung trao đổi về thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng; những yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp trong tuân thủ pháp luật, chuẩn hóa hàng hóa, minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ thương hiệu.
Phát biểu khai mạc hội nghị, PGS.TS Nguyễn Minh Vỹ, Giám đốc Trung tâm Công nghệ Chống hàng giả Việt Nam cho rằng, thương mại điện tử, mạng xã hội và công nghệ số phát triển mạnh đang làm thay đổi thị trường hàng hóa. Bên cạnh cơ hội phát triển, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với những phương thức mới để hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ xuất hiện, tiếp cận thị trường, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Từ thực tế này, PGS.TS Nguyễn Minh Vỹ đặt vấn đề cần chuyển mạnh từ kiểm tra, xử lý khi vi phạm đã xảy ra sang chủ động phòng ngừa, nhận diện sớm, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ để bảo vệ sản phẩm ngay từ khi đưa ra thị trường.
“Một yêu cầu khác đó chính là xây dựng một hệ sinh thái trong đó Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức công nghệ, đơn vị phân phối và người tiêu dùng cùng tham gia, chia sẻ thông tin và cùng hành động”, PGS.TS Nguyễn Minh Vỹ nhấn mạnh.
Tại hội nghị, từ góc độ cơ quan chức năng, đại diện Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia) thông tin về thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng trong nền kinh tế và những vấn đề đặt ra đối với công tác phòng, chống hàng giả.
Đáng chú ý, một trong những nội dung được tập trung phân tích là vai trò của mã số, mã vạch trong nhận diện và quản lý hàng hóa. Ông Lê Xuân Trường, Chánh Văn phòng, Ủy viên Thường trực Ban Chấp hành Hội Mã số Mã vạch Việt Nam cho rằng, muốn xác minh một sản phẩm cần đối chiếu đồng thời chủ thể đứng sau mã, thông tin sản phẩm, dữ liệu liên quan và hàng hóa thực tế.
Theo ông Lê Xuân Trường, trong hệ thống chống hàng giả, mã số, mã vạch có vai trò định danh sản phẩm, lô hàng, đơn vị logistics và địa điểm; hỗ trợ đối chiếu chủ thể; liên kết các sự kiện trong quá trình sản xuất, phân phối và nhận diện những dấu hiệu bất thường như mã trùng, quét sai khu vực hoặc không đúng tuyến lưu thông.
Tuy nhiên, ông Trường cũng cho rằng, dữ liệu mã số, mã vạch chỉ cung cấp căn cứ ban đầu, không thay thế hoạt động kiểm nghiệm, giám định hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Như vậy, giá trị của mã nhận diện không chỉ nằm ở thao tác quét mã, mà còn phụ thuộc vào dữ liệu được liên kết với sản phẩm và khả năng đối chiếu các thông tin liên quan. Đây cũng là vấn đề được ThS. Phạm Thị Lý, Giám đốc Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển, Nhà sáng lập nền tảng CheckVN đề cập khi phân tích vai trò của minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc.
Theo bà Phạm Thị Lý, công nghệ chống giả cần được đặt trong toàn bộ quá trình sản xuất và lưu thông, thay vì chỉ dừng ở thao tác quét mã tại điểm bán. Hệ thống được bà giới thiệu có khả năng quản lý hồ sơ sản xuất, luồng di chuyển, quá trình cấp phát và kích hoạt mã, thông tin bảo hành và người sở hữu sản phẩm.
Từ công cụ nhận diện đến bài toán bảo vệ thương hiệu
Tại hội nghị, đại diện doanh nghiệp cũng trực tiếp chia sẻ những khó khăn trong quá trình tuân thủ các quy định pháp luật, chuẩn hóa hàng hóa, đưa sản phẩm ra thị trường và bảo vệ thương hiệu trước hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng. Đại diện một doanh nghiệp phân phối sản phẩm nhập khẩu chính ngạch từ Nhật Bản cho biết, dù đã tạo mã QR cho sản phẩm, doanh nghiệp vẫn lo ngại khi loại mã này có thể bị làm giả. Từ đây, doanh nghiêp cho rằng, vấn đề đặt ra không chỉ là sử dụng công cụ nhận diện, mà còn phải bảo đảm khả năng xác thực và độ tin cậy của thông tin gắn với từng sản phẩm.
Ở lĩnh vực thực phẩm, ông Nguyễn Đại Lợi, đại diện thương hiệu Cháo sen bát bảo Minh Trung cho biết, thương hiệu đã được xây dựng trong 20 năm, song quá trình chuyển sang thương mại điện tử đang phát sinh những vấn đề mới đối với việc bảo vệ thương hiệu. Do đó, phía doanh nghiệp mong muốn nhận được sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng trong quá trình kinh doanh trên thương mại điện tử, trong đó có những vấn đề liên quan đến hàng hóa không rõ nguồn gốc và giá bán trên thị trường.
Từ những phản ánh từ doanh nghiệp cũng đặt ra yêu cầu kết nối giữa nhu cầu thực tế trong sản xuất, kinh doanh với cơ quan chức năng, chuyên gia và các đơn vị cung cấp giải pháp. Bởi khi hoạt động phân phối mở rộng lên môi trường số, việc bảo vệ sản phẩm không chỉ diễn ra ở khâu sản xuất mà còn liên quan đến quá trình nhận diện, truy xuất và kiểm soát thông tin khi hàng hóa lưu thông trên thị trường.
Theo ông Võ Thành Trung, Giám đốc Chi nhánh ACT Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, ACT xác định vai trò theo hướng kết nối cơ quan quản lý, đồng hành cùng doanh nghiệp và thúc đẩy thị trường minh bạch. Đơn vị tập trung kết nối doanh nghiệp với các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền; hỗ trợ nâng cao nhận thức pháp luật, chuẩn hóa hàng hóa, minh bạch thông tin, bảo vệ thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và phòng ngừa rủi ro liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng.
ACT đồng thời xác định ứng dụng công nghệ, dữ liệu, mã số, mã vạch và các giải pháp xác thực phù hợp là một trong những hướng hỗ trợ nhận diện hàng hóa, tăng tính minh bạch của thông tin sản phẩm.
Đáng chú ý, ACT xác định không thay thế chức năng, nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước hay lực lượng chức năng, mà tập trung vào vai trò kết nối, đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận chuyên gia, tổ chức, hiệp hội, đơn vị công nghệ và các nguồn lực hợp pháp phù hợp.
Khép lại hội nghị, thông điệp “Nhận diện đúng - Hành động đúng - Bảo vệ giá trị thật” được nhấn mạnh với yêu cầu nhận diện đúng nguy cơ, tuân thủ pháp luật, chuẩn hóa và minh bạch thông tin, qua đó bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính, sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và quyền lợi người tiêu dùng.
Hải Minh
