Chủ động phát hiện, ngăn chặn liên tục
Số liệu mới nhất từ Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã cho thấy mức độ phức tạp của các đối tượng vi phạm trong lĩnh vực kinh tế. Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã phát hiện 67.937 vụ vi phạm, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm trước, thu nộp ngân sách Nhà nước hơn 9.647 tỷ đồng. Trong đó, hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả và vi phạm sở hữu trí tuệ có tốc độ gia tăng cao nhất với 75,02%, tương đương 5.723 vụ, với quy mô bao phủ rộng khắp ở nhiều địa phương.
Trước sự tinh vi của đối tượng vi phạm, hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước đã thay đổi phương thức tác chiến, chuyển từ xử lý khi phát hiện sang chủ động ngăn chặn.
Theo đó, trên không gian mạng, Bộ Công Thương đã thiết lập cơ chế phối hợp trực tiếp với các sàn thương mại điện tử, buộc gỡ bỏ hơn 9.000 sản phẩm và chặn vĩnh viễn trên 2.000 gian hàng kinh doanh hàng giả, hàng nhái.
Ở các địa phương, những đợt truy quét được duy trì thường xuyên với cường độ cao. Tại TP.HCM, lực lượng chức năng xử lý thành công 138 vụ vi phạm, thu giữ gần 7.300 sản phẩm trị giá hơn 4,6 tỷ đồng trên toàn địa bàn Thành phố chỉ trong hai tuần cao điểm tháng 5/2026.
Tại cửa ngõ biên giới, lực lượng Hải quan đã tổ chức tập huấn toàn ngành, nâng cao năng lực nhận diện hàng nhái, liên tiếp chặn đứng các lô hàng vi phạm quy mô lớn như 14.500 chai mỹ phẩm hết hạn hay lô phụ tùng ô tô giả nhãn hiệu BOSCH trị giá gần 1 tỷ đồng tại Quảng Ninh vừa bị phát hiện.
Bên cạnh đó, song song với công tác kiểm tra hành chính, lực lượng Công an, dẫn đầu là Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C01), đã thay đổi triệt để quan điểm xử lý. Theo đó, Cơ quan tiến hành tố tụng đi sâu bóc gỡ cấu trúc tài chính, khởi tố chuỗi hành vi phạm tội liên quan như vi phạm quy định kế toán, trốn thuế và rửa tiền trong thời gian qua.
Kiểm soát chuỗi lưu thông hàng hóa
Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cũng đang đặt ra nhiều thách thức trong kiểm soát hàng hóa gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái. Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) nhận định, cơ quan quản lý cần chuyển từ tư duy xử lý hiện tượng sang kiểm soát toàn bộ chuỗi lưu thông hàng hóa. Trách nhiệm này đòi hỏi việc xác thực danh tính người bán, truy vết dòng tiền giao dịch, đồng thời buộc các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới phải chịu trách nhiệm pháp lý liên đới khi để lọt quảng cáo lừa đảo.
Sự dịch chuyển mang tính chiến lược này đã và đang được cụ thể hóa bằng hàng loạt quy chế phối hợp khép kín được triển khai tại các địa phương trên cả nước. Tại tỉnh Ninh Bình, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 73/2026/QĐ-UBND nhằm thiết lập một cơ chế chia sẻ thông tin thông suốt giữa lực lượng Công an, QLTT, Hải quan và cơ quan thuế. Cơ chế này bảo đảm quá trình xử lý vi phạm diễn ra thống nhất, liền mạch từ khâu phát hiện dấu hiệu hành chính cho đến khi chuyển hồ sơ khởi tố hình sự. Ngoài ra, nhiều địa phương khác đã thiết lập một quy trình chuẩn mực, nghiêm ngặt trong việc tiếp nhận và giải quyết tin báo tố giác tội phạm, bảo đảm không để lọt tội phạm trong quá trình điều tra…
Cùng với các biện pháp quản lý Nhà nước, các chuyên gia công nghệ cũng đề xuất cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động đẩy mạnh ứng dụng các hệ thống số hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Hệ thống truy xuất thông minh này có khả năng phát hiện ngay các dấu hiệu bất thường và tự động khóa mã xác thực khi một mã vạch bị quét xác thực tại hai vị trí địa lý cách xa nhau trong cùng một khoảng thời gian, qua đó ngăn chặn tình trạng sao chép mã vạch để làm hàng giả.
Hiệu quả của việc kết nối dữ liệu liên ngành được chứng minh qua nhiều vụ việc gây chấn động dư luận vừa bị triệt phá. Điển hình là vụ án tại Công ty CP Z Holding với thương hiệu sữa HIUP, là minh chứng cho việc đối tượng vi phạm dùng vỏ bọc công nghệ thao túng truyền thông.
Theo đó, nhóm này lập hệ sinh thái công ty con, móc ngoặc mua phiếu kiểm nghiệm khống từ Công ty Avatek và TSL, sau đó chi tiền thuê KOLs, diễn viên quảng cáo thổi phồng công dụng của 26 loại sữa giả đã bị cắt giảm các thành phần thiết yếu như chất béo, Canxi, Omega 3. Qua điều tra tài chính khép kín, lực lượng chức năng đã làm rõ việc nhóm này tiêu thụ 4,5 triệu hộp sữa, thu lợi 2.436 tỷ đồng. Tòa án đã tuyên phạt các đối tượng đứng đầu mức án từ 26 đến 30 năm tù. Mở rộng vụ án, Bộ Công an tiếp tục khởi tố 14 bị can về hành vi lập sổ sách kép che giấu doanh thu, gây thất thu thuế hơn 1.435 tỷ đồng, đồng thời tiến hành phong tỏa khối tài sản hơn 7.500 tỷ đồng để khắc phục hậu quả.
Một vụ việc khác, với lĩnh vực chăm sóc sức khỏe xảy ra tại Công ty TNHH Công nghệ Herbitech. Theo đó, nhằm tối đa hóa biên độ lợi nhuận, các đối tượng đã bớt xén hàm lượng, thay thế bằng nguyên liệu rẻ tiền không đúng hồ sơ phê duyệt để gia công 67 loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả với gần 13 triệu đơn vị sản phẩm. Sự phối hợp điều tra liên ngành làm rõ hai hệ thống sổ sách kế toán hoạt động song song, che giấu 190 tỷ đồng doanh thu, gây thiệt hại ngân sách 55 tỷ đồng tiền thuế. Toàn bộ tiền bất chính được đầu tư vào mua sắm bất động sản nhằm mục đích rửa tiền. Việc 19 bị cáo hầu tòa vào tháng 7/2026 đã thúc đẩy Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao chính thức kiến nghị Chính phủ rà soát quy định quản lý an toàn thực phẩm.
Cuộc chiến chống buôn lậu và hàng giả là nhiệm vụ dài hơi không có điểm kết thúc. Kết quả triệt phá các tổ chức lừa đảo nghìn tỷ cho thấy sự cần thiết của việc duy trì cơ chế phối hợp liên ngành thường xuyên. Hệ thống hành lang pháp lý cần tiếp tục được hoàn thiện, gắn liền với việc bắt buộc các nền tảng thương mại điện tử thực thi trách nhiệm kiểm duyệt nghiêm ngặt. Chỉ khi có sự đồng hành giữa Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng, thị trường mới thực sự được thanh lọc, bảo vệ trọn vẹn môi trường kinh doanh minh bạch.
Thành Nam
