Cụ thể, theo bà Nguyễn Thu Trà, Trưởng Ban Quản lý tuân thủ và hỗ trợ người nộp thuế (Cục Thuế), qua công tác quản lý rủi ro, phân tích dữ liệu và kiểm tra thực tế, cơ quan thuế đã nhận diện được các hành vi vi phạm.
Thứ nhất, mua bán hóa đơn khống. Ở hành vi này, doanh nghiệp không phát sinh hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế nhưng lập hóa đơn để bán cho các tổ chức, cá nhân khác nhằm hợp thức hóa chi phí, tăng khấu trừ thuế giá trị gia tăng hoặc giảm thu nhập chịu thuế.
Thứ hai, sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp “ma”. Các đối tượng thường thành lập doanh nghiệp nhằm mục đích mua bán hóa đơn, không có hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế, không có kho bãi, lao động, tài sản cố định nhưng phát hành hóa đơn với doanh số lớn. Sau thời gian ngắn hoạt động, các doanh nghiệp này sẽ ngừng hoạt động hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh, gây khó khăn cho công tác truy vết, xác minh và xử lý của cơ quan thuế.
Thứ ba, lập hóa đơn sai lệch giá trị giao dịch. Đây là hành vi nâng khống giá trị hàng hóa, dịch vụ nhằm tăng chi phí, tăng số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ; nâng số thuế đề nghị hoàn; hợp thức hóa doanh thu.
Thứ tư, tạo lập chuỗi giao dịch giả. Thủ đoạn của các đối tượng là tạo cho doanh nghiệp có liên kết với nhau thành chuỗi mua bán khép kín nhằm hợp thức hóa dòng hàng; tạo vòng quay hóa đơn; tạo đầu vào hợp pháp cho hồ sơ hoàn thuế; che giấu nguồn gốc hàng hóa.
Đại diện Ban Kiểm tra (Cục Thuế) cũng cho hay, thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm về hóa đơn trong giai đoạn từ năm 2023 đến tháng 9/2026, cơ quan thuế đã phối hợp rà soát 18 vụ án và chuyên án tiêu biểu trên phạm vi 20 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có vụ việc bị khởi tố. Các vụ án này liên quan đến khoảng 90.000 hóa đơn điện tử trong các vụ lớn nhất, với tổng giá trị giao dịch và hóa đơn ghi nhận lên tới hơn 65.000 tỷ đồng.
Để đối phó với tội phạm về hóa đơn, đại diện Ban Quản lý tuân thủ và hỗ trợ người nộp thuế cho biết, cơ quan thuế đã xây dựng một hệ thống phân tích rủi ro đa tầng, tập trung vào việc nhận diện các doanh nghiệp có dấu hiệu nghi ngờ ngay từ khi mới thành lập hoặc có những biến động bất thường trong hoạt động kinh doanh.
Đồng thời, giải pháp phòng, chống gian lận hóa đơn trong thời gian tới cần được thiết kế theo hướng phòng ngừa và phát hiện sớm, thay vì chủ yếu xử lý sau khi hành vi đã diễn ra. Dữ liệu hóa đơn điện tử phải được khai thác như một nguồn dữ liệu quản lý rủi ro gần thời gian thực, kết hợp với dữ liệu đăng ký thuế, kê khai, báo cáo tài chính, tình trạng hoạt động và các nguồn dữ liệu có liên quan.
Theo thống kê của Cục Thuế, lũy kế từ năm 2022 đến ngày 14/9/2026, tổng số lượng hóa đơn điện tử ngành Thuế đã tiếp nhận và xử lý là gần 30,2 tỷ hóa đơn, trong đó: Có 5,2 tỷ hóa đơn có mã; 7,61 tỷ hóa đơn không mã gửi đầy đủ dữ liệu đến cơ quan thuế; 7,76 tỷ hóa đơn không mã gửi theo bảng tổng hợp; 2,72 triệu hóa đơn theo lần phát sinh; hơn 9,6 tỷ hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
Tuấn Ngọc
