Những bất thường từ khâu vận chuyển hàng hóa
Trong hoạt động lưu thông hàng hóa, vận chuyển là khâu kết nối giữa nơi cung cấp, các đầu mối phân phối và thị trường tiêu thụ, đây cũng là thời điểm hàng hóa có thể được lực lượng chức năng kiểm tra, đối chiếu chứng từ để xác định tính hợp pháp. Thực tế cho thấy, không ít vụ việc chỉ được phát hiện khi phương tiện đang chở hàng trên đường, trong khi những thông tin quan trọng như nguồn cung, chủ sở hữu thực sự hoặc địa điểm nhận hàng vẫn cần tiếp tục được xác minh.
Ngày 9/9/2026, Đội Quản lý thị trường số 6, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn tiến hành khám xe ô tô biển kiểm soát 12C-041.08 do ông B.T.H điều khiển. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện trên phương tiện có 23.635 sản phẩm đồ chơi trẻ em với nhiều mẫu mã, kích thước khác nhau, bao bì in tiếng nước ngoài. Đáng chú ý, tại thời điểm kiểm tra, người điều khiển phương tiện không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hoặc giấy tờ liên quan đến toàn bộ số hàng hóa.
Theo thông tin được Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước công bố, Đội Quản lý thị trường số 6 đã lập biên bản, tạm giữ số đồ chơi nói trên để tiếp tục xác minh, làm rõ các tình tiết liên quan, làm căn cứ xử lý theo quy định. Như vậy, ở thời điểm thông tin được công bố, vụ việc đang trong quá trình xác minh, chưa thể từ việc không xuất trình được giấy tờ mà mặc nhiên kết luận toàn bộ hàng hóa là hàng nhập lậu.
Điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở số lượng hơn 23.000 sản phẩm được phát hiện trên một phương tiện vận tải, mà còn ở những vấn đề cần làm rõ sau khi lô hàng bị tạm giữ. Số đồ chơi này thuộc sở hữu của ai, được thu mua từ đâu, dự kiến giao cho những đầu mối nào và có đủ căn cứ chứng minh nguồn gốc hợp pháp hay không? Đây là những câu hỏi gắn trực tiếp với quá trình xác minh, xử lý vụ việc, đồng thời cho thấy vai trò của việc kiểm soát hàng hóa ngay trong khâu vận chuyển.
Một trường hợp khác được lực lượng Quản lý thị trường thành phố Quảng Ninh phát hiện trong tháng 9/2026 cũng cho thấy những dấu hiệu vi phạm có thể xuất hiện ngay trên các phương tiện đang lưu thông. Theo đó, trong hai ngày 5 và 7/9, Đội Quản lý thị trường số 1 đã kiểm tra các phương tiện vận tải, phát hiện tổng cộng 3.384 chiếc bánh trung thu và 112 chai rượu nhập lậu. Các vụ việc được phát hiện tại khu vực Trạm thu phí đường cao tốc Vân Đồn - Móng Cái và khu vực Cổng chợ Ka Long.
Nếu vụ đồ chơi tại Lạng Sơn đặt ra yêu cầu tiếp tục xác minh chứng từ, nguồn gốc và chủ hàng thì những vụ vận chuyển bánh trung thu tại Quảng Ninh cho thấy, việc kiểm tra phương tiện trên đường lưu thông có thể trực tiếp phát hiện hàng nhập lậu. Dù tính chất pháp lý của từng vụ việc khác nhau nhưng điểm chung là khâu vận chuyển đã trở thành nơi lực lượng chức năng nhận diện, ngăn chặn hàng hóa có dấu hiệu vi phạm trước khi tiếp tục đi sâu vào thị trường.
Tuy nhiên, phát hiện hàng hóa trên xe mới là một phần của quá trình đấu tranh. Người điều khiển phương tiện có thể đồng thời là chủ hàng, nhưng cũng có trường hợp chỉ được thuê vận chuyển, vì vậy, muốn làm rõ toàn bộ vụ việc, cơ quan chức năng cần căn cứ vào kết quả xác minh để xác định quan hệ giữa người giao, người vận chuyển và người nhận, cũng như các chứng từ liên quan đến quá trình mua bán, lưu thông hàng hóa.
Vấn đề này càng đáng chú ý khi hoạt động phân phối ngày nay không chỉ diễn ra qua các chợ đầu mối và cửa hàng truyền thống. Theo báo cáo được công bố tại phiên họp Tổ điều hành thị trường trong nước quý III/2026 ngày 9/10, các đối tượng vi phạm còn lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, nền tảng livestream, dịch vụ chuyển phát và kho hàng trung chuyển để kinh doanh, phân phối hàng hóa. Việc thường xuyên thay đổi tài khoản, địa điểm kinh doanh và phương thức giao dịch cũng gây thêm khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý.
Những diễn biến đó cho thấy, cùng với việc kiểm tra các phương tiện trên đường, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý là phải theo dõi được sự dịch chuyển của hàng hóa qua các khâu trung gian, thay vì chỉ xem xét từng chuyến hàng riêng lẻ.
Từ những quầy hàng thiếu thông tin đến câu hỏi truy xuất nguồn gốc
Ở chiều ngược lại của quá trình lưu thông, khi hàng hóa đã được đưa vào các cửa hàng bán lẻ, việc xác định nguồn cung và đơn vị chịu trách nhiệm đối với sản phẩm lại đặt ra những vấn đề khác. Những ghi nhận của phóng viên Thương hiệu và Công luận tại một số cửa hàng đồ chơi trên địa bàn Hà Nội phần nào phản ánh thực tế này. 
Tại phố Hàng Mã, nhiều loại đồ chơi như ô tô, búp bê, đồ chơi điều khiển từ xa, đồ chơi phát sáng và các sản phẩm tích hợp âm thanh được bày bán với mẫu mã phong phú. Bên cạnh những mặt hàng có thông tin bằng tiếng Việt, phóng viên ghi nhận một số sản phẩm sử dụng bao bì chủ yếu bằng tiếng Trung Quốc hoặc tiếng Anh; trên các mặt bao bì được quan sát chưa thấy rõ nhãn phụ tiếng Việt thể hiện thông tin về tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đối với hàng hóa tại Việt Nam.
Đơn cử, một hộp đồ chơi tạo hình mang dòng chữ “LABUBU” có phần lớn thông tin trên bao bì bằng tiếng Trung Quốc, kèm mã vạch và các ký hiệu kỹ thuật. Một sản phẩm dạng hộp bí ẩn mang chữ “MYSTERY” thể hiện thông tin bằng tiếng Anh, trong đó có dòng chữ “MADE IN CHINA”. Tương tự, đồ chơi thổi bong bóng có tên “BUBBLE GUN”, “SPACE ROCKETS” cũng sử dụng bao bì in chữ nước ngoài, thể hiện một số thông tin về pin và cảnh báo an toàn.
Điểm cần phân biệt là việc sản phẩm ghi “MADE IN CHINA” chỉ thể hiện thông tin về quốc gia sản xuất được công bố trên bao bì, không thay thế cho thông tin về tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đưa hàng hóa ra thị trường Việt Nam. Đối với người tiêu dùng, nhất là khi lựa chọn đồ chơi cho trẻ em, thông tin về đơn vị chịu trách nhiệm, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo an toàn có ý nghĩa thiết thực, bởi đó là những căn cứ cần thiết khi phát sinh vấn đề liên quan đến chất lượng sản phẩm.
Không chỉ tại phố Hàng Mã, trong quá trình khảo sát cửa hàng đồ chơi Giảng Yến tại địa chỉ C38-31 và C38-32, Khu đô thị Geleximco, phường Dương Nội, Hà Nội, phóng viên ghi nhận nhiều sản phẩm đồ chơi có bao bì thể hiện thông tin bằng tiếng nước ngoài. Tại đây, các mặt hàng như xe điều khiển từ xa, mô tô điều khiển, xe cứu hỏa, xe công trình và đồ chơi mô phỏng nhân vật hoạt hình được bày bán với nhiều mẫu mã.
Để kiểm tra cụ thể, phóng viên đã trực tiếp mua một sản phẩm mô tô điều khiển từ xa. Sau khi kiểm tra bao bì sản phẩm được mua, phóng viên không ghi nhận nhãn phụ tiếng Việt thể hiện các thông tin về đơn vị chịu trách nhiệm đối với hàng hóa tại Việt Nam. Đây là chi tiết được ghi nhận trực tiếp từ sản phẩm, nhưng để xác định đầy đủ tính chất vi phạm vẫn cần đối chiếu quy định về nhãn hàng hóa và các hồ sơ, chứng từ liên quan.
Tình trạng tương tự cũng được phóng viên ghi nhận tại một số cửa hàng Thu Quý ở khu vực Hà Đông, nơi kinh doanh nhiều loại đồ chơi lắp ghép, robot biến hình, ô tô, búp bê và các sản phẩm dành cho trẻ em. Một số mặt hàng có bao bì in chữ Trung Quốc, trong khi thông tin bằng tiếng Việt chưa được thể hiện rõ trên những phần bao bì được quan sát.
Từ thực tế tại các cửa hàng đặt ra câu hỏi đáng quan tâm, khi một sản phẩm đã được bày bán đến tay người tiêu dùng nhưng không thể hiện rõ thông tin về đơn vị chịu trách nhiệm, việc truy ngược nguồn cung sẽ được thực hiện ra sao? Nếu cơ sở bán lẻ không cung cấp được căn cứ về nguồn hàng, quá trình xác minh sẽ phải tiếp tục đến những đầu mối phân phối trước đó. Đây chính là mối liên hệ giữa những dấu hiệu bất thường được ghi nhận ở thị trường bán lẻ với yêu cầu kiểm soát chứng từ ngay trong quá trình vận chuyển.
Ở phạm vi rộng hơn, báo cáo tại phiên họp Tổ điều hành thị trường trong nước quý III/2026 cho biết, trong 9 tháng đầu năm, lực lượng Quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 35.727 vụ, xử lý 29.223 vụ, chuyển cơ quan điều tra 239 vụ. Những con số này phản ánh quy mô công tác kiểm tra, xử lý trên nhiều lĩnh vực, không phải số liệu riêng về hành vi vận chuyển hàng hóa thiếu chứng từ hoặc kinh doanh đồ chơi. Tuy nhiên, cùng với nhận định của cơ quan quản lý về các phương thức phân phối hàng vi phạm ngày càng đa dạng, chúng cho thấy yêu cầu tăng cường phối hợp và truy xuất nguồn hàng đang trở nên cấp thiết.
Từ những chuyến xe chở hàng chưa chứng minh được nguồn gốc hợp pháp đến các sản phẩm thiếu thông tin tại điểm bán, vấn đề không chỉ là phát hiện và xử lý hàng hóa ở một khâu nhất định. Mỗi vụ việc cần được xem xét theo tính chất, chứng cứ và kết quả xác minh cụ thể, đồng thời làm rõ trách nhiệm của những người tham gia quá trình mua bán, vận chuyển và phân phối.
Bởi một lô hàng bị tạm giữ trên đường có thể ngăn chặn nguy cơ hàng hóa vi phạm tiếp tục lưu thông, nhưng nếu chưa xác định được nguồn cung và các đầu mối liên quan, công tác quản lý vẫn còn những khoảng trống cần được làm rõ. Truy xuất được hàng hóa từ nơi bán trở lại đơn vị phân phối, từ người vận chuyển đến chủ sở hữu và nguồn nhập hàng không chỉ phục vụ xử lý từng vụ việc, mà còn là cơ sở để ngăn ngừa những vi phạm tương tự tiếp diễn trên thị trường.
Thiên Trường
