Ngoại thương tăng tốc, nhập khẩu gây sức ép
Thương mại hàng hóa Việt Nam đang thiết lập mặt bằng tăng trưởng mới. Tháng 9/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 118 tỷ USD, tăng 42,4% so với cùng kỳ và là mức cao nhất từ trước đến nay. Qua đó, kim ngạch 9 tháng đạt 888 tỷ USD, tăng thêm hơn 207 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước.
Trong đó, xuất khẩu đạt 434,3 tỷ USD, tăng 24,5%; nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại lũy kế vẫn nhập siêu 19,42 tỷ USD, dù riêng tháng 9 đã xuất siêu 1,27 tỷ USD.
Nhập khẩu tăng mạnh một phần phản ánh nhu cầu máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất, nhất là khi doanh nghiệp chuẩn bị cho mùa tiêu dùng cuối năm. Tuy nhiên, diễn biến này cũng cho thấy nền sản xuất trong nước còn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài.
Ngành điện tử thể hiện rõ xu hướng trên. Sau 9 tháng, xuất khẩu điện tử, máy tính và điện thoại đạt khoảng 175,4 tỷ USD, trong khi nhập khẩu của lĩnh vực này đạt khoảng 197 tỷ USD. Tổng kim ngạch hai chiều vượt 372 tỷ USD, chiếm khoảng 42% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.
Quy mô giao thương lớn giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng yêu cầu đặt ra là phải nâng khả năng cung ứng linh kiện, nguyên liệu trong nước để gia tăng giá trị giữ lại trong nền kinh tế.
Doanh nghiệp nội cần tăng sức cạnh tranh
Một điểm đáng chú ý là thành tích xuất khẩu vẫn tập trung chủ yếu ở khu vực FDI. Trong 9 tháng, khu vực này đạt 350,41 tỷ USD, chiếm 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu và tăng 29,4%. Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước đạt 83,89 tỷ USD, chiếm 19,3%, tăng 7,5%.
Khoảng cách tăng trưởng cho thấy doanh nghiệp nội địa chưa tận dụng đầy đủ cơ hội từ đà mở rộng thương mại. Trong khi nhóm máy tính, điện tử, điện thoại và máy móc có kim ngạch lớn, dệt may chỉ đạt 30,3 tỷ USD, tăng 1,9%; giày dép đạt 18 tỷ USD, tăng 1,4%.
Theo ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Công Thương, khoảng 90,5% kim ngạch nhập khẩu là máy móc, nguyên nhiên vật liệu phục vụ sản xuất, song mức độ tập trung nguồn cung còn cao. Điều này đặt ra yêu cầu đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, đồng thời phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng năng lực của doanh nghiệp trong nước.
Để đạt tổng kim ngạch 1.200 tỷ USD, Việt Nam cần thêm khoảng 312 tỷ USD trong quý IV, tương đương bình quân 104 tỷ USD mỗi tháng. Đây là mức khả thi khi nhu cầu sản xuất và tiêu dùng thường tăng vào cuối năm, dù triển vọng vẫn phụ thuộc vào diễn biến thương mại toàn cầu.
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu các đơn vị tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường và tăng cường cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại. Ngành Công Thương cũng đặt mục tiêu đưa mức nhập siêu trong thời gian còn lại của năm xuống dưới 10 tỷ USD.
Mốc 1.200 tỷ USD sẽ là dấu ấn về quy mô ngoại thương. Tuy nhiên, để tăng trưởng bền vững, Việt Nam cần giảm phụ thuộc vào đầu vào nhập khẩu, nâng tỷ lệ nội địa hóa và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đây mới là nền tảng để kim ngạch tăng trưởng chuyển hóa thành sức mạnh thực chất của nền kinh tế.
Minh Thành (t/h)
