Giữa nhịp chuyển mình của kinh tế nông thôn Hà Nội, những làng nghề truyền thống tại xã Phú Xuyên đang tìm hướng phát triển mới trên nền tảng giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Không chỉ duy trì nghề cũ, người dân còn chủ động đầu tư máy móc, cải tiến sản phẩm và tận dụng các kênh bán hàng hiện đại để nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước đưa sản phẩm làng nghề vươn xa.
Một trong những điển hình là làng nghề cước lưới Trần Phú, nơi những sợi cước và mắt lưới đã gắn bó với đời sống người dân từ nhiều đời nay. Dù nằm giữa vùng đồng bằng, cách xa biển, người dân nơi đây lại nổi tiếng với nghề sản xuất ngư lưới cụ, cung cấp sản phẩm phục vụ hoạt động đánh bắt thủy sản tại nhiều địa phương.
Theo tư liệu địa phương, thôn Trần Phú trước đây có tên là làng Địa Mãn, một làng Việt cổ với lịch sử hơn 1.000 năm. Trải qua nhiều thế hệ, nghề làm ngư lưới cụ không chỉ trở thành sinh kế của người dân mà còn góp phần hình thành nét văn hóa lao động đặc trưng của vùng quê này.
Để hoàn thiện một tấm lưới đánh cá, người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn như se sợi, đan lưới, sâu lưới, thắt lưới, gắn phao, kẹp chì và kẹp đá. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và kinh nghiệm thực tế. Chính sự khéo léo cùng bí quyết được trao truyền qua nhiều thế hệ đã góp phần tạo nên uy tín của sản phẩm lưới Trần Phú.
Năm 2012, làng cước lưới Trần Phú được công nhận là làng nghề truyền thống Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận giá trị của nghề, đồng thời tạo thêm động lực để người dân tiếp tục duy trì, phát triển sản xuất.
Đáng chú ý, quá trình đổi mới tại Trần Phú đã bắt đầu từ khá sớm. Khoảng năm 1996 - 1997, người dân từng bước đưa máy móc vào một số công đoạn sản xuất nhằm nâng cao năng suất, giảm sức lao động và đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường.
Việc ứng dụng thiết bị hiện đại không làm mất đi những giá trị cốt lõi của nghề truyền thống. Ngược lại, sự kết hợp giữa kinh nghiệm thủ công và công nghệ đã giúp các cơ sở sản xuất nâng cao chất lượng, đa dạng hóa chủng loại sản phẩm, đồng thời từng bước chuyển từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa.
Cùng với đầu tư máy móc, các hộ sản xuất ngày càng chú trọng đến mẫu mã, chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm cũng có nhiều thay đổi khi người dân chủ động sử dụng mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử để tìm kiếm đối tác, mở rộng kênh tiêu thụ.
Theo Trưởng thôn Trần Phú Đinh Văn Quyền, sản phẩm lưới của địa phương hiện không chỉ được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trong nước mà còn xuất khẩu sang một số thị trường như Trung Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan và Myanmar.
Sự phát triển của nghề cước lưới đã tạo việc làm cho hàng nghìn người dân trong thôn và lao động tại các khu vực lân cận, góp phần nâng cao thu nhập, ổn định đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Không riêng Trần Phú, nhiều làng nghề khác trên địa bàn xã Phú Xuyên cũng đang từng bước thích ứng với yêu cầu của thị trường. Từ nghề mộc, cơ khí đến dệt lưới, đan võng, các cơ sở sản xuất đều đứng trước yêu cầu đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu để duy trì sức cạnh tranh.
Hiện nay, xã Phú Xuyên có 11 làng nghề và làng nghề truyền thống được công nhận, gồm 6 làng nghề và 5 làng nghề truyền thống.
Trong đó, 6 làng nghề gồm đan võng; tơ lưới tại thôn Hà Thao; dịch vụ công nghiệp Phú Gia, nay thuộc thôn Phú Minh; cơ khí, mộc thôn Nguyên Hanh; mộc cao cấp thôn Vạn Điểm và đồ gỗ mỹ nghệ cao cấp Đặng Xá, nay thuộc thôn Vạn Điểm.
Năm làng nghề truyền thống gồm dệt lưới chã Văn Lãng, mộc mỹ nghệ An Định, mộc dân dụng Chanh Thôn, mộc mỹ nghệ Phúc Trạch và lưới cước Trần Phú.
Mỗi làng nghề có đặc trưng riêng về sản phẩm, kỹ thuật và lịch sử hình thành, góp phần tạo nên sự đa dạng trong cơ cấu sản xuất của địa phương. Đây không chỉ là nguồn lực phát triển kinh tế mà còn là những không gian lưu giữ tri thức dân gian, kỹ năng nghề nghiệp và bản sắc văn hóa của vùng đất Phú Xuyên.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, việc phát triển làng nghề không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm sản xuất truyền thống. Yêu cầu đặt ra là phải nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, xây dựng thương hiệu và mở rộng hệ thống phân phối, nhất là thông qua các nền tảng số.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Phú Xuyên Nguyễn Thành Chung cho biết, từ những nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ, các làng nghề trên địa bàn đang từng bước đổi mới phương thức quản trị, xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số và nâng cao giá trị gia tăng.
Những chuyển biến này góp phần tạo việc làm, duy trì thu nhập cho người lao động, đồng thời khẳng định vai trò của kinh tế làng nghề trong quá trình phát triển nông thôn theo hướng hiện đại.
Bên cạnh giá trị kinh tế, việc duy trì và phát triển các nghề truyền thống còn có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương. Những kỹ thuật sản xuất, kinh nghiệm nghề nghiệp và sự gắn bó giữa các thế hệ thợ lành nghề chính là nền tảng để làng nghề tiếp tục phát triển trong điều kiện mới.
Thời gian tới, xã Phú Xuyên xác định tiếp tục phát triển làng nghề theo hướng kết hợp bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Cùng với đó là định hướng phát triển bền vững, từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị kinh tế của các sản phẩm đặc trưng.
Từ những tấm lưới được làm nên bằng đôi bàn tay khéo léo của người thợ Trần Phú đến các sản phẩm mộc, cơ khí và thủ công mỹ nghệ, các làng nghề Phú Xuyên đang cho thấy khả năng thích ứng trước những thay đổi của thị trường.
Giữ nghề không còn chỉ là duy trì phương thức sản xuất được truyền lại, mà còn là tìm cách đưa những giá trị truyền thống hòa vào nhịp phát triển mới. Khi kinh nghiệm của người thợ được kết hợp với công nghệ và tư duy kinh doanh hiện đại, làng nghề sẽ có thêm điều kiện nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế nông thôn Thủ đô.
Minh Thắm
