Từ ngày 8 đến 12/10, tại Hà Nội diễn ra Hội chợ làng nghề Việt Nam lần thứ 22, Tuần lễ quảng bá, kết nối du lịch nông nghiệp, nông thôn và Lễ trao giải Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam năm 2026.
Điểm đáng chú ý của chuỗi hoạt động năm nay là tăng yếu tố trải nghiệm. Nghệ nhân trực tiếp quảng diễn nghề, giao lưu với khách tham quan; các hoạt động làm gốm, tranh Đông Hồ, tò he, dệt thổ cẩm, quay tơ dệt lụa và trải nghiệm ẩm thực được tổ chức để đưa du khách đến gần hơn với nghề truyền thống.
Cách tiếp cận này cho thấy làng nghề không còn chỉ được nhìn như nơi sản xuất hàng thủ công mà có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị du lịch nông thôn.
Từ sản phẩm thủ công đến chuỗi trải nghiệm
Nhiều địa phương đang bắt đầu khai thác hướng đi này. Ninh Bình đã xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với du lịch giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Địa phương dự kiến xây dựng các mô hình du lịch trải nghiệm tại làng nghề Sinh Dược Gia Sinh, làng nghề trồng hoa cây cảnh Vị Khê, làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân...
Tại các mô hình này, du khách không chỉ tham quan mà có thể trực tiếp tham gia một số công đoạn sản xuất, qua đó hiểu hơn về nghề và giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Một cách làm khác đang được triển khai tại không gian sáng tạo nghệ thuật thủ công The Hangart ở phường Điện Bàn Đông, Đà Nẵng. Với diện tích khoảng 3.000 m2, nơi đây đưa 12 làng nghề truyền thống vào cùng một điểm đến và tổ chức 16 workshop thủ công thường xuyên.
Du khách có thể thử làm giấy dó, gốm, chạm khắc gỗ, thêu tay, in tranh dân gian, nhuộm vải bằng màu tự nhiên hoặc làm các sản phẩm thảo dược. Hơn 80% lượng khách tại đây hiện là khách quốc tế.
Những mô hình như vậy cho thấy giá trị của làng nghề có thể được mở rộng từ sản phẩm vật chất sang trải nghiệm. Một món đồ được tự tay làm, kèm câu chuyện về nguồn gốc và người tạo ra nó, có khả năng tạo dấu ấn lớn hơn một sản phẩm chỉ được trưng bày trên quầy hàng.
“Thổi hồn” để khách ở lâu và chi tiêu nhiều hơn
Thách thức hiện nay là nhiều làng nghề vẫn sản xuất theo quy mô hộ gia đình, hạ tầng phục vụ du lịch chưa đồng bộ và thiếu nhân lực trẻ kế cận. Nếu chỉ đưa khách đến tham quan rồi rời đi, giá trị kinh tế tạo ra cho cộng đồng sẽ còn hạn chế.
Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, xây dựng thương hiệu làng nghề không thể dừng ở việc bán sản phẩm vật lý mà cần chuyển sang cung cấp dịch vụ trải nghiệm, kể câu chuyện văn hóa và di sản để tạo cảm xúc cho du khách.
Ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, cho rằng làng nghề cần được kết nối với ẩm thực, lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan nông thôn; đồng thời đưa vào các tour văn hóa, sinh thái, kết hợp homestay, trình diễn nghề và lớp trải nghiệm để kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu.
Về dài hạn, phát triển du lịch làng nghề cần sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Cùng với đầu tư hạ tầng, các địa phương cần đào tạo người dân kỹ năng làm du lịch, chuẩn hóa sản phẩm và đẩy mạnh số hóa quảng bá.
Khi một làng nghề có thể khiến du khách ở lại lâu hơn, mua sản phẩm nhiều hơn và tiếp tục giới thiệu điểm đến sau chuyến đi, nghề truyền thống mới thực sự trở thành nguồn lực kinh tế của nông thôn, thay vì chỉ là giá trị cần bảo tồn.
Minh Thành (t/h)
