Bảo tồn giá trị truyền thống, tạo động lực phát triển
Theo kế hoạch, năm 2027 được xác định là năm triển khai nền tảng, tập trung rà soát, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, xây dựng mô hình điểm và hỗ trợ những làng nghề có tiềm năng. Trọng tâm là bảo tồn, phục hồi các nghề, làng nghề truyền thống có giá trị văn hóa đặc sắc, nhất là những nghề có nguy cơ mai một, thất truyền; đồng thời nâng cao giá trị gia tăng, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Tỉnh Ninh Bình đặt mục tiêu rà soát, đánh giá toàn diện hoạt động của các làng nghề; phấn đấu công nhận mới từ 1-2 làng nghề, làng nghề truyền thống đủ điều kiện; có ít nhất 15 sản phẩm làng nghề được đánh giá, phân hạng theo chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Khoảng 300 lượt lao động, nghệ nhân, chủ cơ sở sản xuất, hợp tác xã và cán bộ quản lý được đào tạo, tập huấn về kỹ năng nghề, quản trị sản xuất, xây dựng thương hiệu, thương mại điện tử, chuyển đổi số, du lịch trải nghiệm, bảo vệ môi trường và an toàn lao động.
Đáng chú ý, tỉnh Ninh Bình không đặt mục tiêu chạy theo số lượng làng nghề được công nhận, mà chú trọng hiệu quả hoạt động, khả năng duy trì và phát triển bền vững. Bảo tồn phải gắn với phát triển kinh tế; phát triển làng nghề phải song hành với bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững.
Một hướng đi quan trọng được Ninh Bình xác định là tăng cường kết nối giữa làng nghề với du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và du lịch nông thôn. Tỉnh sẽ lựa chọn những làng nghề có giá trị văn hóa đặc sắc, sản phẩm đặc trưng, có khả năng kết nối với các khu, điểm du lịch để xây dựng mô hình phù hợp.
Trong năm 2027, các mô hình du lịch trải nghiệm dự kiến được xây dựng tại làng nghề sinh dược Gia Sinh, làng nghề trồng hoa cây cảnh Vị Khê, làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân... Theo định hướng này, du khách không chỉ tham quan mà còn được trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn sản xuất, qua đó hiểu hơn về nghề, sản phẩm và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ninh Bình cũng định hướng xây dựng các tuyến du lịch kết nối làng nghề với những điểm đến như Tràng An, Bái Đính, Tam Cốc, Phát Diệm; đồng thời khuyến khích kết hợp sản phẩm làng nghề với ẩm thực, lễ hội, nghệ thuật dân gian, câu chuyện văn hóa và các giá trị di sản để tạo ra những sản phẩm du lịch có chiều sâu.
Đây không chỉ là giải pháp mở rộng sản phẩm du lịch mà còn tạo thêm đầu ra cho sản phẩm làng nghề, tăng cơ hội việc làm và thu nhập cho người dân, đồng thời góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với du khách. 
Nâng sức cạnh tranh bằng thương hiệu và chuyển đổi số
Cùng với bảo tồn, Ninh Bình tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm làng nghề. Các cơ sở sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp được hỗ trợ về chất lượng, mẫu mã, bao bì, nhãn mác, chỉ dẫn địa lý, tiêu chuẩn sản phẩm và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Tỉnh Ninh Bình cũng hỗ trợ phát triển sản phẩm làng nghề tham gia OCOP, lựa chọn những sản phẩm có tiềm năng trở thành quà tặng du lịch đặc trưng.
Việc đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, tham gia hội chợ, triển lãm, Festival và các chương trình kết nối cung cầu được xem là giải pháp mở rộng thị trường. Địa phương sẽ hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu, hệ thống truy xuất nguồn gốc và mã QR cho sản phẩm làng nghề.
Chuyển đổi số cũng được đưa vào công tác quản lý với mục tiêu xây dựng phần mềm, cơ sở dữ liệu điện tử về làng nghề, bao gồm danh mục làng nghề, nghệ nhân, sản phẩm OCOP, doanh thu và các chỉ tiêu liên quan. Qua đó, từng bước hiện đại hóa quản lý, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường.
Phát triển bền vững được xác định là yêu cầu xuyên suốt. Ninh Bình sẽ hướng dẫn các cơ sở áp dụng quy trình sản xuất sạch hơn, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và giảm phát thải; triển khai các mô hình thu gom, phân loại, xử lý chất thải phù hợp với đặc điểm từng nghề, ưu tiên những làng nghề có nguy cơ ô nhiễm cao.
Tỉnh Ninh Bình cũng hỗ trợ đổi mới máy móc, thiết bị và công nghệ, trong đó chú trọng các thiết bị chế biến, sản xuất thân thiện với môi trường và công nghệ xử lý bụi, nước thải tại những nghề có nguy cơ phát sinh ô nhiễm như chế tác đá, gỗ, dệt nhuộm.
Cùng với đó, công tác truyền nghề, phát triển nguồn nhân lực và tôn vinh nghệ nhân tiếp tục được chú trọng. Nghệ nhân, nghệ nhân ưu tú, thợ giỏi được khuyến khích trực tiếp tham gia truyền nghề, đào tạo thế hệ kế cận, góp phần giữ gìn những bí quyết nghề và tri thức dân gian có nguy cơ mai một.
Hằng Nga
