Đồng bộ kế hoạch vốn, tăng trách nhiệm giải trình
Tại phiên họp thứ 7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự thảo gồm 10 chương, 103 điều, giảm 79 điều so với hai luật hiện hành, trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.
Điểm đáng chú ý là việc hợp nhất khuôn khổ quản lý ngân sách và đầu tư công, giảm các quy định trùng lặp, thiếu đồng bộ. Theo đó, kế hoạch đầu tư công được tích hợp vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, tạo cơ sở gắn kết giữa khả năng cân đối nguồn lực với nhu cầu đầu tư phát triển.
Dự thảo đồng thời thống nhất quy định về thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương trong quản lý ngân sách, bao gồm cả chi đầu tư công. Việc ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách cũng được thiết kế theo hướng đồng bộ giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.
Một nội dung quan trọng khác là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Chính phủ được giao quy định chi tiết một số vấn đề liên quan đến phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư. Cách tiếp cận này hướng tới đơn giản hóa thủ tục theo quy mô dự án, đồng thời tăng tính chủ động trong tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, phân cấp cần đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Dự thảo quy định rõ trách nhiệm của các cấp trong quản lý nguồn lực, đồng thời bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã.
Siết kỷ luật ngân sách, coi trọng hiệu quả đầu tư
Bên cạnh việc thống nhất quy trình quản lý, dự thảo luật nhấn mạnh yêu cầu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn quy trình đánh giá; các bộ, ngành và địa phương xây dựng tiêu chí phù hợp với lĩnh vực quản lý, đồng thời chịu trách nhiệm đánh giá hiệu quả các dự án thuộc phạm vi phụ trách.
Quy định này đặt trọng tâm vào kết quả sử dụng vốn, thay vì chỉ xem xét việc bố trí và giải ngân ngân sách. Cùng với đó, dự thảo bổ sung căn cứ xác định sơ bộ tổng mức đầu tư ngay từ giai đoạn đề xuất dự án, góp phần nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư và hạn chế nguy cơ sử dụng nguồn lực kém hiệu quả.
Về điều hành ngân sách, dự thảo bổ sung nguyên tắc quản lý các khoản vay trong cân đối chung của quỹ ngân sách nhà nước; mở rộng phạm vi sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính và nguồn tăng thu để ứng phó tình huống khẩn cấp, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.
Để tăng cường kỷ luật tài chính, dự thảo cũng thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách và thời hạn chi đối với các khoản được chuyển nguồn. Thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách được thống nhất, trong đó các định mức kinh tế - kỹ thuật có tác động đến chi ngân sách phải được Bộ Tài chính thống nhất về khả năng cân đối trước khi ban hành.
Ngoài ra, dự thảo bổ sung cơ chế tổng hợp, đề xuất danh mục và mức chi đầu tư công trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo đảm phù hợp với khả năng cân đối ngân sách.
Việc hợp nhất hai luật không chỉ nhằm tinh gọn quy định mà còn hướng tới đổi mới cách quản lý nguồn lực công. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào mức độ đồng bộ của các quy định hướng dẫn, năng lực tổ chức thực hiện và cơ chế giám sát trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị trong quá trình phân bổ, sử dụng ngân sách.
Minh Thành (t/h)
