Trong ngành Điện, an toàn không đơn thuần dừng lại ở yêu cầu kỹ thuật hay nguyên tắc nghề nghiệp, mà đã trở thành mệnh lệnh sống còn. Với nhiệm vụ quản lý, vận hành hệ thống lưới điện trải rộng trên địa hình phức tạp, từ vùng núi cao đến biên giới, hải đảo, những người thợ điện Quảng Ninh thường xuyên đối mặt với nhiều rủi ro tiềm ẩn. Xác định rõ thực tế này, CTĐL Quảng Ninh luôn thực hiện hành trình văn hóa an toàn với quan điểm: Bảo đảm an toàn tuyệt đối không thể dừng lại ở khẩu hiệu treo tường hay quy trình trên giấy, mà phải biến thành hành động, chuyển hóa mạnh mẽ từ “văn hóa tuân thủ” thành “văn hóa tự giác”.
Kỷ luật nghiêm minh phải là nền tảng cốt lõi
Thực tế cho thấy, rủi ro mất an toàn thường xuất phát từ sự chủ quan, tư duy "làm nhanh, làm ẩu", coi nhẹ quy trình khi chưa xảy ra tai nạn cùng thói quen làm việc mang tính đối phó lúc kiểm tra. Tâm lý chủ quan cho rằng "làm nhanh một chút không sao" hoặc "tai nạn sẽ trừ mình ra" đã và đang làm xói mòn kỷ luật lao động, tiềm ẩn nguy cơ sự cố nghiêm trọng. Khi ý thức tuân thủ chưa xuất phát từ trách nhiệm tự thân, người lao động chỉ làm đúng lúc sợ bị xử phạt hoặc khi có người giám sát; họ lo lắng gánh trách nhiệm khi xảy ra sự cố nên chọn cách làm đối phó để yên thân, thậm chí đôi khi cảm thấy nỗ lực của bản thân chưa được ghi nhận hay đền đáp xứng đáng.
Nhận thức rõ thực trạng ấy, CTĐL Quảng Ninh khẳng định bất kỳ tổ chức nào cũng phải bắt đầu hành trình xây dựng văn hóa an toàn từ kỷ luật nghiêm minh. Quy định kiểm tra hiện trường, việc trang bị phương tiện bảo hộ lao động hay các quy trình vận hành chặt chẽ đã trở thành mệnh lệnh để bảo vệ tính mạng người lao động. Dù vậy, sự giám sát chặt chẽ hoặc chế tài xử phạt nghiêm khắc dù cần thiết cũng chỉ dừng lại ở mức “tuân thủ thụ động”, tức là chấp hành vì trách nhiệm ép buộc.
Do đó, Công ty đã kiên trì xây dựng môi trường làm việc lấy kỷ luật làm nền tảng và lấy nhận thức làm gốc rễ. Hằng ngày, trước khi bắt tay vào công việc, hình ảnh các đội công tác cùng nhau kiểm tra kỹ biện pháp an toàn, chấn chỉnh từng trang thiết bị và phổ biến phương án thi công đã trở thành việc làm không thể thiếu. Đây không đơn thuần thể hiện lời cam kết với ban lãnh đạo hay đồng nghiệp, mà còn đặt ra yêu cầu bắt buộc để mỗi nhân viên tự nhắc nhở bản thân về tầm quan trọng của phương án tổ chức thi công, biện pháp bảo đảm an toàn, phạm vi làm việc cùng các rủi ro có thể xảy ra.
Bước chuyển mình sang “văn hóa tự giác”
Sự khác biệt lớn nhất giữa thói quen tuân thủ đơn thuần, cũng như xây dựng văn hóa an toàn bền vững nằm ở tinh thần tự giác. Ý thức của người nhân viên dịch chuyển từ suy nghĩ "Tôi phải làm an toàn" vì sợ phạt sang "Tôi muốn làm an toàn" xuất phát từ trách nhiệm với công việc, đồng nghiệp, bản thân và gia đình. Nỗ lực này đánh dấu sự xoay chuyển nhận thức, đổi mới tư duy sâu sắc mà CTĐL Quảng Ninh đang kiên trì thực hiện.
Giờ đây, khi làm việc trên cao hay cận kề khu vực mang điện, mỗi người thợ điện không chỉ thao tác bằng đôi bàn tay lành nghề, mà còn bằng tư duy chủ động nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro. Sự tự giác được thể hiện bằng việc khi không có người giám sát, người nhân viên vẫn chủ động dừng công việc nếu nhận thấy nguy cơ mất an toàn; tự giác là khi mỗi thành viên chủ động nhắc nhở, bảo vệ đồng đội của mình như người thân trong gia đình. 
Bên cạnh đó, các tấm pano mang thông điệp “Về nhà an toàn” được đặt trang trọng tại các trạm biến áp 110 kV cùng tổ sản xuất, kết hợp với những câu chuyện hỏi thăm ân cần về thành tích học tập của con cái, sức khỏe của bố mẹ già nơi quê nhà của đồng nghiệp... Tất cả đã ghi dấu sâu đậm vào tâm trí mỗi cán bộ, nhân viên rằng: Nhiệm vụ trọng tâm là đảm bảo lưới điện vận hành an toàn, ổn định, thông suốt, đồng thời phía sau vẫn luôn có ánh mắt chờ đợi của người thân trong gia đình. Mục tiêu của mọi nỗ lực không chỉ dừng lại ở các con số báo cáo hoàn thành tốt nhiệm vụ, mà còn hướng tới nụ cười trọn vẹn của người thợ sau mỗi ngày, mỗi ca làm việc.
Chị Lê Thị Phượng - công nhân bậc 5/5, An toàn vệ sinh viên (ATVSV) Tổ thao tác lưu động số 3 thuộc Xí nghiệp Lưới điện Cao thế Quảng Ninh chia sẻ: "Với suy nghĩ ATVSV là người đồng hành gần gũi, gương mẫu và kiên trì hướng dẫn chứ không phải là người chỉ biết nhắc nhở, bắt lỗi, tôi luôn chủ động thực hiện đúng các quy trình, quy định, nội quy và sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân trong mọi công việc. Sự làm gương của ATVSV sẽ khắc sâu vào nhận thức, từ đó tạo thành thói quen thực hiện an toàn lao động cho mỗi nhân viên".
Sức mạnh tổng hợp từ công nghệ số cùng mục tiêu giữ trọn bình an
Để xây dựng và duy trì văn hóa tự giác, CTĐL Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: Tổ chức diễn tập công tác phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, diễn tập phòng cháy chữa cháy; đổi mới, nâng cao chất lượng huấn luyện thực chất; bồi dưỡng năng lực cho mạng lưới an toàn vệ sinh viên; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số như phần mềm ECP tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) giám sát 24/24 giờ, giúp minh bạch hóa công tác an toàn tại hiện trường. Công nghệ kết hợp với chế tài thưởng - phạt phân minh đóng vai trò như “tấm lá chắn” kỹ thuật, hỗ trợ và nhắc nhở kịp thời để ý thức tự giác của người lao động trở thành thói quen phản xạ.
Trao đổi về hành trình này, ông Lê Bá Quyến - Phó Giám đốc CTĐL Quảng Ninh khẳng định: “Công tác an toàn đã từng bước ứng dụng chuyển đổi số, nhưng con người vẫn là yếu tố quan trọng. Kỷ luật nghiêm minh là điều kiện cần, nhưng chỉ khi kỷ luật chuyển hóa thành ý thức tự giác, thành thói quen làm việc mỗi ngày, chúng ta mới kiến tạo được lá chắn bảo vệ vững chắc nhất cho người lao động”.
Công ty hướng tới xây dựng văn hóa “tự giác an toàn”, trong đó mỗi người công nhân không chờ cán bộ an toàn nhắc nhở mới thực hiện đúng, mà chủ động nhận diện nguy cơ, tự kiểm soát biện pháp an toàn, nhắc nhở đồng nghiệp và có quyền từ chối làm việc khi điều kiện an toàn không bảo đảm. Khi ý thức của người lao động giữ vai trò then chốt kết hợp cùng công nghệ giám sát và phương thức quản lý chủ động, công tác phòng ngừa tai nạn lao động sẽ thực chất và hiệu quả hơn.
Hành trình từ "tuân thủ an toàn” đến "tự giác an toàn" đòi hỏi sự kiên trì, đồng lòng từ các cấp quản lý đến toàn thể cán bộ, công nhân viên CTĐL Quảng Ninh. Khi văn hóa an toàn thực sự ăn sâu bén rễ, trở thành "máu thịt" và phản xạ tự nhiên của mỗi người thợ điện, ngọn lửa niềm tin cùng sự thấu hiểu sẽ lan tỏa khắp toàn Công ty. Để rồi, sau những giờ phút miệt mài làm việc, đảm bảo cung cấp điện an toàn, ổn định cho sự phát triển của thành phố mới trong kỷ nguyên vươn mình, phần thưởng cao quý nhất đối với mỗi người thợ điện Quảng Ninh chính là sự bình an trở về bên gia đình thân yêu sau mỗi ngày làm việc.
Ngọc Lan
