Giao thương biên giới sôi động, sầu riêng dẫn dắt kim ngạch
Với vai trò là đầu mối giao thương huyết mạch trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc thuộc địa bàn tỉnh Tuyên Quang, từ đầu năm 2026 đến nay, Hải quan cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy đã chủ động bố trí lực lượng trực giải quyết thủ tục xuyên suốt các ngày nghỉ, lễ, Tết, đảm bảo hoạt động thông quan hàng hóa và phương tiện diễn ra thông suốt, không phát sinh tình trạng ùn ứ hay chậm trễ thủ tục hành chính.
Theo thống kê trong 9 tháng đầu năm 2026, cửa khẩu đã thu hút 186 doanh nghiệp và tư thương tham gia hoạt động xuất nhập khẩu (gồm 161 doanh nghiệp và 25 tư thương), tăng 15 đơn vị so với cùng kỳ năm 2025. Tổng số tờ khai hải quan đạt 14.599 tờ (tăng 30%); lưu lượng phương tiện vận tải xuất nhập cảnh, xuất nhập biên đạt 33.319 lượt (tăng 39%) và số lượt hành khách xuất nhập cảnh đạt 24.764 lượt (tăng 41%).
Nhờ lưu lượng thông quan tăng cao, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu tăng 24% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, mặt hàng quả sầu riêng xuất khẩu ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 51%, đạt kim ngạch 534,465 triệu USD, trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực qua cửa khẩu. Ở chiều ngược lại, mặt hàng năng lượng điện nhập khẩu cũng đạt trị giá 57,67 triệu USD, tăng 57% so với cùng kỳ năm 2025. Bên cạnh đó, các mặt hàng nông, lâm sản và nguyên liệu như rau quả tươi, tinh bột sắn, hạt đậu, gỗ dán công nghiệp, thớt gỗ, máy móc nông nghiệp và hàng quá cảnh (đỗ xanh, lạc nhân, nhãn tươi, sầu riêng) tiếp tục duy trì lưu thông ổn định.
Tuy nhiên, một số nhóm hàng xuất nhập khẩu lại ghi nhận sự sụt giảm mạnh về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2025 như antimon kim loại chỉ đạt 6,576 triệu USD (giảm 72%); hạt cà phê đạt 17,38 triệu USD (giảm 30%). Đặc biệt, nhóm mặt hàng dây nhôm không hợp kim, nhôm hợp kim billet, nhôm hợp kim dạng thỏi và khuôn nhôm xây dựng giảm 27% và từ tháng 7/2026 đến nay chưa phát sinh tờ khai mới.
Đẩy mạnh hiện đại hóa hải quan gắn với nỗ lực gỡ khó bài toán thu ngân sách
Song hành với việc tạo thuận lợi thương mại, Hải quan cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách hành chính. Trong 9 tháng, đơn vị đã tiếp nhận và xử lý 252 hồ sơ dịch vụ công trực tuyến; thực hiện phân luồng tự động đối với 12.981 tờ khai (tăng 32% so với cùng kỳ), bao gồm 9.650 tờ khai luồng xanh, 2.994 tờ khai luồng vàng và 337 tờ khai luồng đỏ. Trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại, đơn vị đã chủ trì phát hiện, bắt giữ và xử lý 14 vụ với 12 đối tượng vi phạm, phạt tiền hơn 66,15 triệu đồng với tổng trị giá tang vật ước tính hơn 425,37 triệu đồng.
Mặc dù kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng khả quan, song công tác thu ngân sách nhà nước tại cửa khẩu trong 9 tháng đầu năm 2026 lại đối mặt với nhiều thách thức. Tổng thu ngân sách đạt 175,64 tỷ đồng, giảm 15% so với cùng kỳ năm 2025, tương đương 74% chỉ tiêu Bộ Tài chính giao (239 tỷ đồng) và đạt 69% chỉ tiêu phấn đấu do Chi cục Hải quan khu vực XVI giao (255 tỷ đồng).
Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hụt thu là sự sụt giảm kim ngạch của các nhóm hàng có thuế suất cao. Cụ thể, số thu từ antimon kim loại chỉ đạt 8,56 tỷ đồng (giảm 73%), máy móc thiết bị đạt 10,9 tỷ đồng (giảm 67%) và nhóm hàng nhôm các loại ngừng phát sinh số thu từ tháng 7/2026. Hiện nguồn thu ngân sách của đơn vị phụ thuộc lớn vào mặt hàng năng lượng điện nhập khẩu với mức đóng góp 120,05 tỷ đồng (chiếm tới 68% tổng thu). Ngoài ra, hạ tầng cửa khẩu phân tán, luồng tuyến di chuyển của phương tiện và hành khách chưa đồng bộ cùng quy mô tài chính nhỏ lẻ của các doanh nghiệp địa phương cũng ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả khai thác nguồn thu.
Theo UBND tỉnh Tuyên Quang, dự báo trong những tháng cuối năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy có thể chững lại do mặt hàng chủ lực là sầu riêng đã kết thúc vụ thu hoạch. Để phấn đấu hoàn thành cao nhất chỉ tiêu thu ngân sách năm 2026, Hải quan cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy đang tích cực phối hợp với Ban Quản lý các khu công nghiệp và khu kinh tế tỉnh Tuyên Quang tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng bến bãi; đồng thời chủ động đối thoại, đồng hành cùng doanh nghiệp để thu hút thêm các nguồn hàng có thuế về làm thủ tục tại cửa khẩu, kết hợp siết chặt kiểm tra sau thông quan nhằm chống thất thu ngân sách nhà nước.
Thành Nam
