Ngày 12/8, Ban Quản lý di tích và danh thắng TP. Đà Nẵng cho biết, công tác khai quật 2 di tích tại hiện trường đã hoàn thành. Các cơ quan chuyên môn đang chỉnh lý di vật, hoàn thiện báo cáo khoa học, bảo vệ dấu tích đã phát lộ.
Theo nhận định bước đầu của các nhà khoa học, trạm Nam Chơn vốn có chức năng trạm dịch trên tuyến đường Thiên Lý, về sau được củng cố và có thêm chức năng phòng thủ. Đồn Chơn Sảng là công trình quân sự thuộc hệ thống phòng thủ của triều Nguyễn tại TP. Đà Nẵng, góp phần kiểm soát giao thông qua chân đèo Hải Vân.
Đoàn khai quật với sự tham gia của Viện Khảo cổ học đã thu giữ 904 hiện vật gồm: Đồ gốm, sành, đất nung có niên đại từ thời Trần (thế kỷ XIV) đến thời Nguyễn (thế kỷ XIX), cho thấy khu vực này có quá trình sử dụng kéo dài.
Tại đồn Chơn Sảng, 6 hố khai quật rộng 300 m2 đã làm phát lộ nền móng kiến trúc trung tâm, hệ thống chân tảng, hố móng cột, ba cấp nền kè đá phía Tây Nam cùng cầu thang 13 bậc đá. Đoàn cũng tìm thấy hai trạm gác ở góc phía Tây và phía Nam, hệ thống kè đá tận dụng địa hình tự nhiên ở phía Đông Bắc và 60 di vật. Đặc biệt, có mảnh phù điêu bằng đá sa thạch thể hiện hình tượng vị thần trong tư thế thiền, bước đầu nhận định thuộc văn hóa Chămpa.
Các dấu tích cho thấy đồn Chơn Sảng nằm trên địa hình cao, giúp bao quát vịnh Nam Chơn và kiểm soát đường Thiên Lý từ Hải Vân quan đi xuống, thể hiện rõ tính chất quân sự và phòng thủ.
“Kết quả khai quật bổ sung chứng cứ vật chất quan trọng để nghiên cứu vai trò của hai di tích trong hệ thống phòng thủ Đà Nẵng thời Nguyễn giai đoạn 1858-1860”, đại diện Ban Quản lý di tích và danh thắng cho biết.
Cùng với Hải Vân quan, pháo đài Định Hải, thành Điện Hải, thành An Hải, hai công trình này tạo thành mắt xích bảo vệ cửa ngõ phía bắc Đà Nẵng, kiểm soát đường Thiên Lý và duy trì đường liên lạc, tiếp viện từ kinh đô Huế vào mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng.
Trong thời gian tới, ngành văn hóa thành phố dự kiến hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng là di tích cấp thành phố. Đồng thời nghiên cứu khảo sát, khai quật tổng thể và xây dựng phương án bảo tồn, tổ chức không gian, phát huy giá trị di tích gắn với định hướng phát triển khu vực.
Cuộc khai quật được Ban Quản lý Di tích và danh thắng phối hợp với Viện Khảo cổ học thực hiện trên tổng diện tích 600m2, chia đều cho trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng. Thời gian khai quật 45 ngày, bắt đầu từ ngày 25/5/2026.
Hoàng Hữu Quyết
