Tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái diễn biến phức tạp đang gây ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng, sức cạnh tranh của doanh nghiệp làm ăn chân chính và môi trường kinh doanh. Đáng chú ý, thương mại điện tử ngày càng bị lợi dụng để kinh doanh hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc, hàng giả mạo nhãn hiệu và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo báo cáo của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có xu hướng được sản xuất với quy mô lớn hơn, trong khi các hành vi gian lận thương mại ngày càng tinh vi, phức tạp.
Đáng lưu ý, rủi ro đối với thương hiệu không chỉ đến từ việc các đối tượng bên ngoài làm giả sản phẩm. Một số hành vi gian dối về chất lượng, hàm lượng, định lượng hoặc thông tin sản phẩm cũng có thể khiến uy tín doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Đặc biệt, với nhóm hàng hóa tự công bố và thương nhân tự chịu trách nhiệm, yêu cầu kiểm soát chất lượng và minh bạch thông tin càng trở nên quan trọng.
Tại tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho rằng yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng cấp thiết khi pháp luật tăng yêu cầu minh bạch hàng hóa, trong khi phương thức quản lý đang từng bước chuyển từ “hậu kiểm” sang “tiền kiểm”.
Theo ông Linh, doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chủ động công khai thông tin trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Thực tế tại Hà Nội cho thấy áp lực kiểm soát thị trường vẫn lớn. Trong kỳ từ ngày 16/6 đến 15/7/2026, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra 278 vụ, xử lý 242 vụ vi phạm và chuyển 8 vụ có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính hơn 2,6 tỷ đồng.
Trong đó, có 71 vụ liên quan đến hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, 63 vụ kinh doanh hàng nhập lậu, 22 vụ kinh doanh hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và 8 vụ vi phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử. Lũy kế 7 tháng, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã kiểm tra 3.270 vụ, xử lý 3.255 vụ và chuyển 51 vụ sang cơ quan điều tra.
Bảo vệ thương hiệu phải bắt đầu từ “gốc”
Những con số trên cho thấy hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn là rủi ro thường trực đối với doanh nghiệp. Khi hàng giả ngày càng khó phân biệt, việc chứng minh đâu là hàng thật trở thành yêu cầu cấp thiết.
Trước hết, doanh nghiệp cần xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với những tài sản tạo nên thương hiệu. Đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ kiểu dáng, bao bì và những dấu hiệu nhận diện phù hợp không chỉ giúp bảo vệ tài sản của doanh nghiệp mà còn tạo cơ sở pháp lý khi phát hiện hành vi xâm phạm.
Tuy nhiên, bảo vệ thương hiệu không thể dừng ở một giấy chứng nhận. Một thương hiệu mạnh phải có nền tảng là chất lượng thực và thông tin minh bạch.
Doanh nghiệp cần kiểm soát từ nguyên liệu, quy trình sản xuất đến chất lượng, hàm lượng, định lượng và thông tin công bố. Khi chính doanh nghiệp kiểm soát tốt sản phẩm của mình, việc phân biệt hàng thật – hàng giả mới có cơ sở rõ ràng. 
Trong đó, truy xuất nguồn gốc có thể trở thành một lớp bảo vệ quan trọng. Khi sản phẩm có thông tin rõ ràng về nguồn gốc, lô hàng, quá trình sản xuất và phân phối, doanh nghiệp có thể kiểm soát đường đi của hàng hóa, người tiêu dùng có thêm cơ sở xác thực, còn cơ quan chức năng thuận lợi hơn trong quá trình kiểm tra.
Tuy nhiên, truy xuất chỉ có giá trị khi dữ liệu là chính xác và được cập nhật xuyên suốt chuỗi cung ứng. Mã truy xuất trên bao bì sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu thông tin phía sau không đầy đủ hoặc không thể kiểm chứng.
Không để hàng giả đánh mất niềm tin người tiêu dùng
Hàng giả hiện nay không chỉ xuất hiện tại cửa hàng, chợ truyền thống mà còn len vào các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hoạt động livestream. Một sản phẩm có thể được quảng bá bằng hình ảnh của thương hiệu thật, nhưng người bán lại cung cấp hàng không rõ nguồn gốc hoặc hàng giả.
Vì vậy, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “phát hiện và xử lý” sang chủ động giám sát thị trường. Việc theo dõi tên thương hiệu, hình ảnh sản phẩm, các gian hàng trực tuyến và dấu hiệu bất thường sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ xâm phạm.
Khi có dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp cần lưu giữ chứng cứ, xác định nguồn hàng và phối hợp với cơ quan chức năng. Doanh nghiệp cũng cần công khai hệ thống phân phối chính thức, hướng dẫn cách nhận biết sản phẩm và cung cấp công cụ xác thực để người tiêu dùng chủ động kiểm tra.
Bởi thiệt hại lớn nhất từ hàng giả đôi khi không nằm ở giá trị của sản phẩm bị làm giả, mà ở niềm tin bị đánh mất. Người tiêu dùng mua phải hàng giả nhưng tưởng là hàng thật có thể quay lưng với chính thương hiệu bị làm giả.
Do đó, bảo vệ thương hiệu phải là một quá trình liên tục, từ chất lượng sản phẩm, xác lập quyền sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chuỗi cung ứng đến giám sát thị trường và môi trường số.
Hàng giả có thể thay đổi phương thức, nhưng nếu doanh nghiệp xây dựng được một hệ thống nhận diện rõ ràng, nguồn gốc minh bạch và khả năng kiểm chứng, khoảng trống để hàng giả trà trộn sẽ được thu hẹp.
Đừng để đến khi thương hiệu bị làm giả tràn lan, người tiêu dùng mua nhầm sản phẩm và uy tín doanh nghiệp bị tổn thương mới bắt đầu dựng hàng rào. Bảo vệ từ gốc không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro mà còn là cách giữ lại tài sản quan trọng nhất của một thương hiệu: niềm tin.
Nam Sơn
