Đặc sản địa phương trước cơ hội lớn từ du lịch hè
Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2026, ngành du lịch tiếp tục duy trì đà phục hồi tích cực với lượng khách nội địa và quốc tế tăng so với cùng kỳ, tạo động lực cho hoạt động thương mại, dịch vụ tại nhiều địa phương. Mùa hè - cao điểm của du lịch nội địa - tiếp tục ghi nhận lượng lớn du khách đến các điểm đến ven biển, miền núi và khu vực có thế mạnh về văn hóa, ẩm thực.
Cùng với nhu cầu lưu trú, tham quan, hoạt động mua sắm các sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng, thực phẩm chế biến, đồ thủ công mỹ nghệ và quà tặng địa phương cũng tăng đáng kể. Những sản phẩm như chè Thái Nguyên, nước mắm Phú Quốc, cà phê Buôn Ma Thuột, chả mực Hạ Long... hay nhiều sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao ngày càng được lựa chọn làm quà tặng sau mỗi chuyến đi.
Theo báo cáo sơ kết 6 tháng đầu năm thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến hết tháng 6, cả nước có 21.028 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên (tăng 1.986 sản phẩm so với cuối năm 2025) với 10.657 chủ thể tham gia. Chương trình OCOP không chỉ góp phần nâng cao giá trị nông sản, mà còn trở thành công cụ quan trọng để xây dựng thương hiệu địa phương, phát triển kinh tế nông thôn và thúc đẩy du lịch trải nghiệm.
Sự gia tăng nhu cầu tiêu dùng trong mùa du lịch mở ra cơ hội lớn cho các chủ thể OCOP mở rộng thị trường, quảng bá sản phẩm đến đông đảo người tiêu dùng trong và ngoài nước. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là áp lực ngày càng lớn trong việc bảo vệ thương hiệu trước nguy cơ bị làm giả, làm nhái hoặc lợi dụng uy tín để trục lợi.
Hàng giả "đội lốt" đặc sản vẫn là thách thức
Thực tế cho thấy, vào mỗi mùa cao điểm du lịch, lực lượng chức năng tại nhiều địa phương đều phát hiện các trường hợp kinh doanh hàng hóa gắn mác đặc sản nhưng không có tài liệu chứng minh nguồn gốc hoặc sử dụng bao bì, nhãn hiệu dễ gây nhầm lẫn với sản phẩm chính hãng.
Các thủ đoạn phổ biến là in tên địa phương nổi tiếng trên bao bì, sử dụng hình ảnh gần giống sản phẩm OCOP đã được chứng nhận, quảng cáo là "đặc sản chính gốc", "sản phẩm OCOP" hoặc "đặc sản địa phương" nhưng không có thông tin về cơ sở sản xuất, mã truy xuất nguồn gốc hoặc giấy chứng nhận theo quy định.
Không chỉ xuất hiện tại các chợ truyền thống, cửa hàng lưu niệm hay điểm dừng chân du lịch, các sản phẩm mang danh đặc sản vùng miền còn được rao bán phổ biến trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử với mức giá thấp hơn đáng kể so với sản phẩm chính hãng. Điều này khiến người tiêu dùng, đặc biệt là khách du lịch, gặp nhiều khó khăn trong việc phân biệt thật - giả nếu chỉ dựa vào hình ảnh hoặc thông tin quảng cáo.
Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, các mặt hàng thực phẩm, nông sản chế biến, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và sản phẩm tiêu dùng phục vụ du lịch vẫn nằm trong nhóm có nguy cơ cao về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Trong thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm, đặc sản giả mạo nguồn gốc đã được lực lượng Quản lý thị trường và công an phát hiện, xử lý, cho thấy tình trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp.
Không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho người tiêu dùng, hàng giả còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất đang đầu tư xây dựng thương hiệu. Chỉ cần một số sản phẩm kém chất lượng lưu thông trên thị trường dưới danh nghĩa đặc sản địa phương cũng có thể làm giảm niềm tin của du khách đối với cả vùng sản xuất.
Đồng bộ giải pháp để giữ gìn giá trị thương hiệu OCOP
Để hạn chế tình trạng giả mạo sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương, nhiều địa phương đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Việc sử dụng tem điện tử, mã QR, nhật ký sản xuất số và cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin về vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, quy trình chế biến cũng như đơn vị phân phối.
Đáng chú ý, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản do Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa vào vận hành đã tạo nền tảng kết nối dữ liệu về sản phẩm, góp phần minh bạch hóa thông tin và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng niềm tin với người tiêu dùng. Cùng với đó, nhiều địa phương cũng phát triển các nền tảng số để quản lý sản phẩm OCOP, kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc và cơ sở dữ liệu về tiêu chuẩn, chất lượng.
Song song với giải pháp công nghệ, lực lượng Quản lý thị trường, công an, hải quan và chính quyền địa phương tiếp tục tăng cường kiểm tra tại các khu du lịch, chợ truyền thống, điểm bán hàng lưu niệm và các nền tảng thương mại điện tử nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi buôn bán hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đối với các chủ thể OCOP, việc chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, ứng dụng tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa bao bì và mở rộng hệ thống phân phối chính thức sẽ góp phần nâng cao khả năng nhận diện sản phẩm, đồng thời hạn chế nguy cơ bị làm giả.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị, người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm tại các cửa hàng OCOP, trung tâm giới thiệu đặc sản địa phương hoặc hệ thống phân phối uy tín; kiểm tra kỹ thông tin về cơ sở sản xuất, nhãn hàng hóa và mã truy xuất nguồn gốc trước khi mua. Đối với những sản phẩm được quảng cáo với mức giá thấp bất thường hoặc thiếu thông tin về xuất xứ, cần thận trọng để tránh mua phải hàng giả hoặc hàng kém chất lượng.
Mùa cao điểm du lịch không chỉ mang lại cơ hội gia tăng doanh thu cho các địa phương, mà còn là phép thử đối với công tác bảo vệ thương hiệu. Khi các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chủ thể OCOP và người tiêu dùng cùng nâng cao trách nhiệm trong kiểm soát chất lượng và minh bạch thông tin sản phẩm, giá trị của đặc sản địa phương sẽ được gìn giữ, góp phần nâng cao hình ảnh điểm đến và tạo nền tảng cho phát triển du lịch gắn với kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.
Hậu Thạch
