Khi số điện thoại và giọng nói quen thuộc không còn đáng tin
Thời gian gần đây, cơ quan chức năng liên tiếp cảnh báo về các vụ lừa đảo công nghệ cao với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Điểm chung của nhiều vụ việc là nạn nhân nhận được cuộc gọi hiển thị đúng tên người thân, bạn bè hoặc tên của các tổ chức uy tín như ngân hàng, điện lực, cơ quan nhà nước.
Với tâm lý tin tưởng vào những thông tin hiển thị trên màn hình điện thoại, không ít người đã làm theo hướng dẫn của đối tượng mà không kịp xác minh. Hậu quả là mất tiền trong tài khoản, bị đánh cắp thông tin cá nhân hoặc bị chiếm quyền sử dụng các ứng dụng ngân hàng điện tử.
Theo các chuyên gia an ninh mạng, thủ đoạn này được thực hiện thông qua kỹ thuật Caller ID Spoofing - giả mạo số điện thoại hiển thị trên màn hình người nhận. Đối tượng có thể thực hiện cuộc gọi từ bất kỳ thiết bị nào nhưng cài đặt để số hiển thị là số của người thân, bạn bè hoặc cơ quan, tổ chức mà nạn nhân quen thuộc.
Đáng lo ngại hơn, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, các nhóm tội phạm công nghệ cao hiện nay còn sử dụng công nghệ Deep Voice để mô phỏng giọng nói của người khác. Chỉ từ một số đoạn ghi âm ngắn được đăng tải trên mạng xã hội hoặc môi trường mạng, hệ thống AI có thể tái tạo giọng nói với độ giống rất cao.
Sự kết hợp giữa giả mạo số điện thoại và giả giọng nói khiến nhiều người gần như không còn cơ sở để nghi ngờ. Khi màn hình hiển thị đúng tên người thân, đồng thời đầu dây bên kia phát ra giọng nói quen thuộc, nạn nhân rất dễ tin rằng mình đang trò chuyện với người quen thật.
Lợi dụng điều này, các đối tượng thường dựng lên những tình huống khẩn cấp như người thân gặp tai nạn, đang cấp cứu, cần chuyển tiền gấp, vay tiền đột xuất hoặc nhờ nhận mã xác thực. Trong các kịch bản khác, kẻ gian giả danh nhân viên ngân hàng, điện lực, bưu điện hoặc cơ quan nhà nước để yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản, mã OTP, cài đặt ứng dụng hoặc truy cập vào các đường link chứa mã độc.
Không chỉ giả mạo số điện thoại cá nhân, các đối tượng còn lợi dụng dịch vụ cuộc gọi định danh (Voice Brandname) để làm giả tên hiển thị của ngân hàng, doanh nghiệp hoặc cơ quan nhà nước nhằm tăng độ tin cậy. Khi nhìn thấy tên tổ chức quen thuộc xuất hiện trên màn hình, nhiều người đã mất cảnh giác và trở thành nạn nhân của các cuộc gọi lừa đảo.
Một trường hợp điển hình mới đây là chị P.T.H. (54 tuổi, trú tại Nghệ An) bị các đối tượng giả mạo số điện thoại của ngành điện lực để liên hệ. Sau khi tạo được lòng tin và dẫn dắt nạn nhân thực hiện các thao tác theo hướng dẫn, nhóm lừa đảo đã chiếm đoạt gần 700 triệu đồng.
Chiêu thức cũ được "nâng cấp" bằng AI
Thực tế, kỹ thuật giả mạo số điện thoại không phải là thủ đoạn mới. Đây là hệ quả từ đặc điểm kỹ thuật của hệ thống viễn thông truyền thống, vốn không được thiết kế với cơ chế xác thực nghiêm ngặt số điện thoại của bên gọi.
Sự phát triển của công nghệ gọi điện qua internet (VoIP) đã tạo điều kiện để các đối tượng dễ dàng tùy chỉnh thông tin hiển thị của cuộc gọi. Thay vì xuất hiện dưới dạng các số điện thoại lạ như trước đây, nhiều cuộc gọi lừa đảo hiện nay hiển thị tên của các ngân hàng, doanh nghiệp lớn hoặc cơ quan chức năng, khiến người dân khó nhận biết.
Theo đại tá Nguyễn Ngọc Thạnh, Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Quảng Ngãi, cuộc gọi định danh vốn được xây dựng nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao độ nhận diện thương hiệu và hạn chế cuộc gọi rác. Tuy nhiên, bằng nhiều thủ đoạn khác nhau, các đối tượng xấu đã lợi dụng chính công cụ này để đăng ký hoặc giả mạo tên định danh của các cơ quan, tổ chức nhằm phục vụ hoạt động lừa đảo.
Điều đáng lo ngại là khi AI được đưa vào các kịch bản lừa đảo, mức độ thuyết phục tăng lên đáng kể. Nếu trước đây người dân còn có thể nghi ngờ khi nhận cuộc gọi từ số lạ thì nay màn hình hiển thị đúng tên, đúng số điện thoại, thậm chí giọng nói cũng giống người thân hoặc người quen khiến khả năng nhận diện rủi ro trở nên khó khăn hơn nhiều.
Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, đây là xu hướng lừa đảo sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới khi công nghệ AI ngày càng phổ biến, chi phí sử dụng thấp và khả năng tạo giọng nói ngày càng chân thực.
Cảnh giác trước mọi yêu cầu chuyển tiền
Trước thực trạng trên, cơ quan công an khuyến cáo người dân không nên tin tưởng tuyệt đối vào số điện thoại hoặc tên hiển thị trên màn hình điện thoại. Trong thời đại số, những thông tin này không còn là căn cứ đáng tin cậy để xác định danh tính người gọi.
Khi nhận được các cuộc gọi liên quan đến vay tiền, chuyển tiền, yêu cầu cung cấp mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc xử lý các tình huống khẩn cấp, người dân cần bình tĩnh xác minh bằng nhiều kênh khác nhau. Cách an toàn nhất là chủ động gọi lại vào số điện thoại đã lưu từ trước hoặc liên hệ qua các ứng dụng nhắn tin quen thuộc, gặp trực tiếp để kiểm tra thông tin.
Đối với các gia đình, chuyên gia khuyến nghị nên thống nhất một "mật khẩu gia đình" hoặc tín hiệu xác thực riêng để sử dụng trong những tình huống khẩn cấp. Đây có thể là một trong những biện pháp hữu hiệu nhằm hạn chế nguy cơ bị lừa đảo bằng công nghệ giả giọng nói.
Người dân tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, mật khẩu ngân hàng; không bấm vào các đường link lạ; không cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người gọi; không chuyển tiền khi chưa xác minh chính xác danh tính của người liên hệ.
Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, ngay cả giọng nói quen thuộc hay số điện thoại hiển thị trên màn hình cũng có thể bị làm giả. Sự cảnh giác, bình tĩnh và thói quen xác minh thông tin trước khi thực hiện các giao dịch tài chính vẫn là "lá chắn" hiệu quả nhất để bảo vệ người dân trước những chiêu trò lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi.
Thiên Trường
