Từ lựa chọn thay thế thành đối thủ trực tiếp
Thị trường năng lượng thế giới đang chứng kiến một sự đảo chiều hiếm gặp. Theo dữ liệu từ Argus Media, giá diesel sinh học tại châu Âu đã giảm xuống thấp hơn diesel truyền thống từ cuối tháng 3/2026. Tại châu Á, giá dầu cọ kỳ hạn – nguyên liệu chủ lực để sản xuất biodiesel cũng đã rơi xuống dưới mức giá diesel vào đầu tháng 4.
Trong bối cảnh bình thường, đây là điều khó xảy ra. Suốt nhiều năm, nhiên liệu sinh học luôn bị xem là lựa chọn đắt đỏ, phụ thuộc lớn vào chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, cú sốc từ xung đột tại Trung Đông đã làm thay đổi toàn bộ cán cân chi phí.
Khi căng thẳng tại Iran leo thang, eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ huyết mạch của thế giới rơi vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, đẩy giá dầu lên cao và duy trì ở mức đắt đỏ ngay cả khi đã có lệnh ngừng bắn. Ngược lại, giá nhiên liệu sinh học lại ổn định hơn nhờ ít chịu tác động từ yếu tố địa chính trị, cùng với nguồn nguyên liệu đầu vào tương đối đa dạng và chuỗi cung ứng phân tán.
Chính sự chênh lệch này đã khiến các doanh nghiệp năng lượng bắt đầu thay đổi hành vi. Ông Matti Lievonen, Tổng Giám đốc hãng nhiên liệu tái tạo EcoCeres (Hong Kong), cho biết các nhà cung cấp dầu tại châu Á đang gửi “ngày càng nhiều” yêu cầu mua dầu thực vật HVO – loại nhiên liệu có thể thay thế trực tiếp diesel truyền thống.
Theo ông Lievonen, đây không chỉ là phản ứng ngắn hạn trước biến động giá, mà còn phản ánh một sự thay đổi tư duy sâu sắc hơn: các tập đoàn năng lượng lớn đang tính toán nghiêm túc đến những nguồn cung không phụ thuộc vào Trung Đông.
Ở cấp độ chính sách, phản ứng cũng diễn ra nhanh chóng. Indonesia – quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới – sẽ nâng tỷ lệ pha trộn biodiesel từ 40% lên 50% từ tháng 7/2026. Malaysia cũng dự kiến tăng từ 10% lên 15%. Trong khi đó, Ủy ban châu Âu đã lên tiếng khuyến khích các quốc gia mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm áp lực lên nguồn cung dầu mỏ.
Những động thái này cho thấy nhiên liệu sinh học đang dần vượt qua vai trò “giải pháp môi trường”, để trở thành một thành tố trong chiến lược an ninh năng lượng.
Cơ hội mở ra, nhưng chưa thể thay thế dầu mỏ
Dù đang nổi lên mạnh mẽ, nhiên liệu sinh học vẫn còn khoảng cách đáng kể so với dầu mỏ về quy mô và khả năng thay thế.
Tại châu Âu, HVO đạt chuẩn hiện vẫn có giá xấp xỉ gấp đôi nhiên liệu hóa thạch, dù mức chênh lệch đã thu hẹp đáng kể so với trước đây – thời điểm từng cao gấp ba lần. Điều này cho thấy lợi thế giá hiện tại mang tính cục bộ và phụ thuộc nhiều vào biến động của thị trường dầu.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đến năm 2030, tiêu thụ nhiên liệu sinh học toàn cầu dự kiến đạt khoảng 6 triệu thùng dầu quy đổi mỗi ngày, tăng hơn gấp đôi so với năm 2023. Tuy nhiên, con số này vẫn chỉ tương đương khoảng 6% tổng nguồn cung dầu toàn cầu hiện nay.
Nói cách khác, nhiên liệu sinh học có thể đóng vai trò bổ trợ quan trọng, nhưng chưa đủ sức thay thế hoàn toàn dầu mỏ trong trung hạn.
Bên cạnh đó, sự dịch chuyển sang nhiên liệu sinh học cũng đặt ra những rủi ro mới. Nhiều nguyên liệu đầu vào của biodiesel, đặc biệt là dầu thực vật, vốn là thành phần thiết yếu trong chuỗi lương thực toàn cầu. Khi nhu cầu năng lượng gia tăng, áp lực cạnh tranh có thể đẩy giá thực phẩm lên cao, tạo ra hệ lụy kinh tế – xã hội không nhỏ.
Trong lĩnh vực hàng không, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) cũng đang thu hẹp khoảng cách với nhiên liệu truyền thống, nhưng vẫn cao hơn khoảng 60%. Theo bà Mylène Scholnick, cố vấn World Star Aviation và cựu lãnh đạo Amazon Air, mức chênh lệch này vẫn chưa đủ hấp dẫn để thúc đẩy các hãng hàng không chuyển đổi mạnh mẽ, trong khi nguồn cung SAF còn hạn chế.
Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu xu hướng này có mang tính dài hạn hay chỉ là phản ứng tức thời trước biến động địa chính trị. Ông Alan Gelder của Wood Mackenzie nhận định, để dòng vốn đầu tư lớn đổ vào lĩnh vực nhiên liệu sinh học, thị trường cần niềm tin rằng đây là một thay đổi mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là một đợt đảo chiều giá ngắn hạn.
Dù vậy, cú sốc hiện tại đã phơi bày một thực tế khó phủ nhận: Khi dầu mỏ trở nên bất ổn, nhiên liệu sinh học lập tức bước ra khỏi “vai phụ” để trở thành lựa chọn khả thi. Và một khi thị trường đã nhìn thấy lựa chọn thay thế, khả năng quay lại trạng thái phụ thuộc hoàn toàn vào dầu mỏ như trước đây sẽ ngày càng khó xảy ra.
Thiên Trường
