Đó là quan điểm của chuyên gia kinh tế, Viện trưởng Viện nghiên cứu giá cả Ngô Trí Long về vấn đề tăng giá điện, cũng như xăng dầu thời gian qua tại buổi Tọa đàm “Kiên trì điều hành giá theo thị trường - Nhìn từ giá xăng và giá điện”, do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức mới đây tại Hà Nội.

“Giá xăng lẽ ra phải tăng tới 3.500 đồng/lít”…

Cú đúp tăng giá xăng 1.600 đồng/lít và điện tăng 7,5% đang làm nóng dư luận với những phản ứng đa chiều. Bởi cùng lúc tăng giá điện, xăng có thể tác động đến giá nhiều hàng hóa thiết yếu khác, đặc biệt là chi phí đầu vào sản xuất.

Lý giải về điều này, ông Nguyễn Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) cho rằng, việc tăng giá điện lần này ở mức 7,5% là phương án tăng giá thấp nhất, đã tính các tác động tới tăng trưởng GDP, CPI... Mức tăng này phù hợp với mặt bằng thay đổi thông số đầu vào (thông số đầu vào theo tính toán của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã tăng 12,8%), được EVN, Bộ Công thương công khai các chi phí cơ bản này để người dân giám sát.

Ông Tuấn khẳng định, chưa kể, chủ trương để giá xăng dầu theo cơ chế thị trường, bám sát tín hiệu xăng dầu thế giới nên việc điều chỉnh tăng - giảm theo thị trường chỉ là ngẫu nhiên theo tín hiệu của thị trường. Bên cạnh đó, do là mặt hàng có tác động tới tiêu dùng và sản xuất, kinh doanh nên việc điều chỉnh giá xăng dầu không thể chỉ nhìn vào ngắn hạn, mà còn phải tính toán trong dài hạn và theo thị trường, bảo đảm không gây những cú sốc...

Ông Võ Văn Quyền, Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công thương) phân tích, theo cơ chế thị trường, giá phản ánh đầy đủ các chi phí cấu thành và bám sát giá thế giới. Về điều chỉnh giá xăng đã quy định rất rõ trong Nghị định 83. Tuy nhiên, nếu theo thị trường thế giới, thì đợt tăng giá xăng dầu vừa rồi phải tăng nhiều hơn, tới 3.500 đồng/lít, nhưng do Việt Nam có sử dụng Quỹ bình ổn nên mức tăng chỉ ở mức 1.600 đồng/lít. Hơn nữa, thời gian qua, giá xăng đã điều chỉnh giảm giá 14/15 lần điều chỉnh tăng giá bán. Hầu hết, các đợt điều chỉnh này đều đã có lợi cho DN, người tiêu dùng.

Cần có cuộc “đại phẫu” ngành điện

Không đồng tình với ý kiến của các cơ quan quản lý, ông Ngô Trí Long cho rằng, từ năm 2007 đến nay, chúng ta đã tăng giá điện nhiều lần, đặc biệt lần tăng này có biên độ lớn nhất so với 4 lần trước đó. Thực tế, người tiêu dùng không phải không chia sẻ khó khăn với ngành điện, mà là chưa thấy sự minh bạch về giá cả nên chưa đồng thuận. Thực tế, thời gian qua, việc tính toán chi phí và giá thành điện hết sức phức tạp và thiếu minh bạch.

Theo ông Long, đây chính là bất cập lớn nhất, vì thế muốn có sự đồng thuận của người dân, trước hết EVN cần có sự minh bạch, công khai về giá cả.

Để làm được điều này, ông Long khẳng định, cần cuộc đại phẫu thuật về giá do cơ quan chức năng chuyên môn, chuyên gia độc lập thực hiện cũng như mổ xẻ. Còn như hiện nay, cơ quan quản lý nhà nước nói về minh bạch giá điện, xăng vẫn chưa thực sự đứng ở vị thế trung gian nên chưa thuyết phục. Ông Long còn chỉ ra rằng, qua kết quả kiểm toán đã công bố đợt tháng 7/2014 cho thấy, ngành điện làm ăn không hiệu quả khi đầu tư ngoài ngành, năng suất lao động kém... các khoản lỗ này chủ yếu là do quản trị kém. Nhưng hầu như mọi thua lỗ của ngành điện lại đang đổ lên đầu người tiêu dùng.

Về việc so sánh giá điện Việt Nam vẫn thấp hơn với một số nước khác trong khu vực như Malaysia, Singapore, Thái Lan... ông Long cho rằng, so sánh sẽ là khập khiễng và không chuẩn xác, chỉ so sánh đầu ra mà không tính đầu vào. Hiện nay, ngành điện tại Việt Nam là độc quyền nên nhà nước đã tính toán chi phí hợp lý cũng như đưa ra được mức lãi hợp lý. Chưa kể, ở các nước khác, giá điện cao nhưng chế độ lương, thưởng, bảo hiểm của người lao động cũng tốt hơn nhiều Việt Nam. Hơn nữa, ở Việt Nam không có bảo hiểm trong quá trình sử dụng điện. Nguồn nguyên liệu ở nước ngoài cũng được sử dụng chủ yếu bằng dầu, còn Việt Nam là dùng thủy điện, giá chỉ bằng một nửa. Vì vậy, việc so sánh của EVN là lấy phần lợi về mình. EVN nên công bằng và chấp nhận chia sẻ khó khăn với người tiêu dùng và người sản xuất.

Tuyết Hoa