Đề xuất “bơm” nguồn lực từ ngân sách để ổn định giá xăng dầu
Trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động mạnh, Bộ Công Thương đề xuất sử dụng nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 để tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, nhằm tăng dư địa điều hành giá trong các giai đoạn nhạy cảm.
Theo dự thảo, Bộ Công Thương sẽ là cơ quan tiếp nhận, phân bổ nguồn vốn, đồng thời giao Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước trực tiếp triển khai, giám sát việc sử dụng quỹ.
Mục tiêu là giúp cơ quan điều hành có thêm “công cụ tài chính” để can thiệp khi giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, qua đó giảm áp lực tăng giá trong nước.
Tính toán tạm ứng theo từng kỳ điều hành, gắn với sản lượng tiêu thụ
Dự thảo quy định cơ chế tạm ứng được thực hiện theo từng kỳ điều hành giá xăng dầu.
Ở lần tạm ứng đầu tiên, số tiền được xác định dựa trên sản lượng xăng dầu dự kiến tiêu thụ trong 7 ngày, nhân với mức chi từ quỹ. Cụ thể, mức chi được đề xuất là 5.000 đồng/lít đối với dầu diesel và 4.000 đồng/lít đối với các mặt hàng xăng dầu khác.
Từ các kỳ tiếp theo, trước mỗi lần điều hành giá, doanh nghiệp đầu mối phải báo cáo chi tiết tình hình sử dụng quỹ, bao gồm số đã chi, số đã trích lập, số dư hiện có và nhu cầu tạm ứng.
Hồ sơ đề nghị tạm ứng cũng được chuẩn hóa, gồm công văn đề nghị, bảng tổng hợp số liệu, sao kê ngân hàng và báo cáo sản lượng tiêu thụ kỳ trước.
Tài khoản phong tỏa, kiểm soát chặt dòng tiền
Một điểm đáng chú ý là toàn bộ nguồn tạm ứng từ ngân sách sẽ được chuyển vào tài khoản phong tỏa tại ngân hàng thương mại của doanh nghiệp đầu mối.
Tài khoản này chỉ được sử dụng cho ba mục đích duy nhất: chi bình ổn giá, trích lập quỹ và hoàn trả ngân sách. Các mục đích khác hoàn toàn bị cấm, nhằm đảm bảo kiểm soát chặt chẽ dòng tiền.
Việc chi sử dụng và trích lập quỹ cũng phải tuân thủ nguyên tắc công khai, minh bạch và đúng theo thông báo điều hành giá của Bộ Công Thương. Mỗi lít hoặc kg xăng dầu tiêu thụ chỉ được trích lập hoặc chi sử dụng một lần.
Doanh nghiệp phải công khai, báo cáo và kiểm toán định kỳ
Dự thảo đặt ra yêu cầu cao về minh bạch thông tin. Doanh nghiệp đầu mối phải công bố số dư Quỹ Bình ổn trước mỗi lần điều chỉnh giá bán, đồng thời công khai định kỳ hàng tháng về tình hình trích lập, chi sử dụng và lãi phát sinh.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải gửi báo cáo chi tiết theo tháng và 6 tháng, kèm báo cáo kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ Bình ổn giá xăng dầu tới Bộ Công Thương và Bộ Tài chính.
Đây được xem là bước siết chặt quản lý nhằm tránh tình trạng thiếu minh bạch trong vận hành quỹ như từng gây tranh luận trước đây.
Khi quỹ đạt 8.000 tỷ đồng sẽ phải hoàn trả ngân sách
Cơ chế hoàn trả ngân sách là nội dung quan trọng trong dự thảo. Theo đó, khi quy mô Quỹ Bình ổn đạt từ 8.000 tỷ đồng trở lên, Bộ Công Thương sẽ yêu cầu doanh nghiệp thực hiện kiểm toán độc lập để xác định chính xác số tiền đã chi và trích lập.
Sau khi có kết quả kiểm toán và quyết toán, doanh nghiệp phải chuyển nộp số dư về Kho bạc Nhà nước trong vòng 5 ngày làm việc để hoàn trả nguồn tạm ứng cho ngân sách.
Trong trường hợp sau 12 tháng kể từ khi trích lập mà quỹ chưa đủ để hoàn trả, Bộ Công Thương sẽ phối hợp Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ xem xét phương án xử lý phù hợp.
Siết trách nhiệm, xử lý nghiêm vi phạm
Dự thảo cũng đưa ra các chế tài cụ thể. Doanh nghiệp báo cáo sai lệch số liệu, chậm hoàn trả hoặc vi phạm quy định sử dụng quỹ sẽ bị xử lý theo pháp luật về giá và ngân sách.
Đáng chú ý, các trường hợp vi phạm nghiêm trọng còn có thể bị tạm dừng cấp tạm ứng trong các kỳ tiếp theo, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.
Dự kiến, Thông tư sẽ được ban hành và có hiệu lực trong năm 2026. Nếu được thông qua, cơ chế mới không chỉ tăng tính chủ động trong điều hành giá xăng dầu mà còn hướng tới minh bạch hóa Quỹ Bình ổn – một công cụ quan trọng trong kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.
Phương Thảo(t/h)
