Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự kiến, dự án luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét, cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10. Nếu được thông qua, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.
Luật hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng
Sau 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã ghi nhận một số chuyển biến trong kiểm soát sử dụng thuốc lá và giảm phơi nhiễm với khói thuốc.
Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, sự xuất hiện và gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nhất là trong giới trẻ, đang đặt ra những thách thức mới. Luật hiện hành được ban hành năm 2012 chưa có định nghĩa cũng như quy định cụ thể đối với các loại sản phẩm này.
Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.
Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trích dẫn, mỗi năm thuốc lá liên quan tới hơn 100.000 ca tử vong tại Việt Nam. Trong đó, khoảng 84.500 trường hợp tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 trường hợp do tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra cũng ở mức lớn. Tổng chi phí y tế liên quan được ước tính khoảng 108,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.
Tháng 11/2024, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 173, thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Tuy nhiên, việc các quy định này chưa được cụ thể hóa đầy đủ trong luật khiến quá trình thực thi, nhất là xử lý linh kiện, bộ phận rời và dung dịch dùng để lắp ráp thuốc lá điện tử, còn gặp khó khăn.
Để khắc phục khoảng trống này, dự thảo luật đề xuất bổ sung các khái niệm liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và các sản phẩm thuốc lá khác, bao gồm sản phẩm chứa nicotine dạng túi ngậm, dạng hít, shisha...
Các hành vi bị nghiêm cấm cũng được đề xuất mở rộng, bao gồm sản xuất, mua bán, xuất nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch sử dụng để lắp ráp các sản phẩm thuộc diện cấm.
Theo số liệu của Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, trong 10 tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng giảm khoảng 70% so với cùng kỳ trước đó.
Trước thời điểm áp dụng lệnh cấm, trung bình mỗi tháng Trung tâm tiếp nhận khoảng 5-6 trường hợp cấp cứu liên quan, tương đương 120 ca trong 22 tháng; một số bệnh nhân bị tổn thương não nghiêm trọng. Sau lệnh cấm, số ca giảm xuống còn khoảng 1-2 trường hợp mỗi tháng.
Hoạt động quảng bá công khai các sản phẩm này thông qua người có ảnh hưởng hoặc bày bán tại cửa hàng cũng được ghi nhận giảm mạnh sau các đợt kiểm tra, xử lý.
Số liệu của Bộ Công an cho thấy, từ năm 2020 đến quý I/2024, lực lượng công an cả nước phát hiện, xử lý 728 vụ với 883 đối tượng liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Trong 10 tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng phát hiện 5 vụ, trong đó 2 vụ bị khởi tố với 17 bị can.
Theo Bộ Y tế, những kết quả này cho thấy việc thực hiện Nghị quyết 173 đã bước đầu mang lại tác động tích cực. Tính đến giữa năm 2025, trên thế giới đã có 46 quốc gia cấm bán thuốc lá điện tử.
Đề xuất cấm hoàn toàn trưng bày thuốc lá tại điểm bán
Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo là đề xuất cấm mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán.
Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, đại lý và điểm bán lẻ vẫn được phép trưng bày nhưng giới hạn ở mức không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu.
Dự thảo luật mới đề xuất thay đổi theo hướng cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm thuốc lá, bao bì, hình ảnh sản phẩm hoặc các hình thức nhận diện nhãn hiệu tại điểm bán nếu người tiêu dùng có thể nhìn thấy.
Theo cơ quan soạn thảo, việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán có thể trở thành một hình thức quảng bá thông qua thiết kế kệ hàng, ánh sáng, vị trí đặt sản phẩm và nhận diện thương hiệu, trong khi pháp luật hiện hành đã cấm quảng cáo thuốc lá dưới các hình thức khác.
Việc đưa thuốc lá ra khỏi tầm nhìn của người tiêu dùng tại các điểm bán được kỳ vọng góp phần hạn chế mức độ tiếp xúc của trẻ em và thanh thiếu niên với hình ảnh sản phẩm, giảm sự tò mò và tâm lý coi thuốc lá như một mặt hàng tiêu dùng thông thường.
Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán cũng đang được nhiều quốc gia áp dụng. Tính đến cuối năm 2024, đã có 59 quốc gia ban hành quy định theo hướng này.
Thực tế tại một số quốc gia cho thấy, sau khi áp dụng quy định cấm trưng bày, mức độ tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá giảm, tỷ lệ thử hút trong thanh thiếu niên có xu hướng giảm, đồng thời góp phần hỗ trợ người trưởng thành trong quá trình cai thuốc.
Phương Di (t/h)
