Hàng loạt DN sản xuất sữa trong nước giảm thu mua sữa - đang đẩy người nông dân vào cảnh bế tắc, phải đổ đi sản phẩm do chính mình làm ra. Vì sao có tình trạng này?

Những nghịch lý

Thời gian qua, người tiêu dùng chứng kiến sự tăng giá kỷ lục của sản phẩm sữa trong nước, đặc biệt là sữa dành cho trẻ em. Thậm chí, cơ quan chức năng đã phải vào cuộc quyết liệt để điều chỉnh, song sữa vẫn chưa trở về đúng giá trị thực của nó. Lý giải cho việc tăng giá, nhà sản xuất đổ lỗi cho sữa nguyên liệu trên thế giới tăng. Và người tiêu dùng chỉ còn biết hy vọng một ngày nào đó, sữa nguyên liệu trong nước sẽ đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất.

Thế nhưng, niềm hy vọng khó có thể trở thành hiện thực, khi mà liên tiếp những ngày qua, các DN sữa lớn trên thị trường như TH True Milk, Vinamilk, FrieslandCampina Việt Nam... đồng loạt giới hạn thu mua sữa nguyên liệu từ người nông dân với lý do “sẽ không thu mua lượng sữa vượt quá so với sản lượng sữa tối đa được quy định tại hợp đồng hay nhà máy đang bị quá tải”, khiến họ không có nơi tiêu thụ, phải đổ bỏ!

Tuy nhiên, đằng sau những lời giải thích - được cho hợp lý này là câu chuyện lợi nhuận của DN. Hiện nay, giá sữa bột nguyên liệu thế giới đang giảm kỷ lục, từ hơn 3.700 Euro/tấn hồi đầu năm 2014, xuống còn 2.200 Euro/tấn. Với mức giá nhập khẩu này, khi hoàn nguyên ra sữa nước nguyên liệu, giá thành không đến 10.000 đồng/kg, trong khi đó, các công ty đang ký hợp đồng mua sữa bò tươi của nông dân trong nước là 14.000 đồng/kg.

Có ý kiến cho rằng, sữa bột nguyên liệu thế giới đang giảm giá mạnh so với giá thu mua sữa trong nước nên một số công ty sữa trong nước lập tức quay mặt với nông dân chăn nuôi bò?

Nghịch lý ở chỗ, trong khi hàng ngày, người nông dân phải bán tống bán tháo, thậm chí đổ đi một lượng sữa tươi không nhỏ, thì nước ta vẫn đang chủ yếu phải nhập nguyên liệu sữa từ nước ngoài. Như thế, giá sữa chỉ mãi có tăng mà không có giảm?

Nhân viên kinh doanh của một công ty chuyên sản xuất sữa cho biết, mỗi một hộp sữa được bán ra thị trường phải cõng thêm nhiều khoản phí như quảng cáo, chiết khấu... dẫn đến giá thành phải cao hơn nhiều so với giá trị thực của nó. Tuy nhiên, thời gian qua, các DN này bị áp mức giá trần nên giá thành sản phẩm đã hạ, ảnh hướng đến lợi nhuận. Vì vậy, DN đã tìm cách giảm bớt giá thành nguyên liệu…

Theo các chuyên gia, sữa bò tươi nguyên chất mới là sản phẩm còn giữ được đầy đủ nhất chất dinh dưỡng. Song, các công ty sữa dường như không quan tâm đến điều này mà quan tâm nhiều hơn tới lợi nhuận, sẵn sàng gia tăng nhập sữa bột nguyên liệu về hoàn nguyên để giảm chi phí, tận dụng thời điểm sữa bột nguyên liệu thế giới đang giảm.

Phải chăng vì lợi nhuận, nhiều DN sản xuất sữa đã không quan tâm đến lợi ích của người tiêu dùng, không ngần ngại “quay mặt” với những người nông dân đã gắn bó nhiều năm với mình? Thực tế, đây không phải là lần đầu tiên những hộ nông dân chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu liên kết - vốn là đối tượng yếu thế trong cuộc chơi với các DN - gặp khó khăn khi thị trường có biến động…

Nghịch lý của ngành sữa, hay rộng hơn là nghịch lý của ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn chưa biết bao giờ mới chấm dứt; người nông dân bao giờ mới thoát cảnh nghèo, thoát khỏi tình cảnh được mùa, mất giá như hiện nay? Những bất cập này, rõ ràng cần được giải quyết bằng những biện pháp mang tính vĩ mô, không chỉ là bảo đảm đầu ra ổn định, mà còn là vấn đề liên kết giữa nông dân với DN, cũng như quy hoạch vùng nguyên liệu, hướng tới việc giảm nhập khẩu, nâng cao chất lượng và giảm giá thành các sản phẩm sữa.

Thanh Hoa