Sự quan tâm của nhà đầu tư (NĐT) cá nhân dành cho báo cáo tài chính (BCTC) rỏ ra khá đứt đoạn và rời rạc. Hồi năm 2008, đã có nhiều buổi hội thảo, đào tạo chia sẻ kiến thức về BCTC cho NĐT cá nhân do công ty chứng khoán (CTCK) tổ chức. Nhưng đến năm 2009, khi thị trường chứng khoán (TTCK) phục hồi mạnh, NĐT lại thường chọn cổ phiếu (CP) theo “sóng” và “đội lái”.

Cảm tính & bất cân xứng

Đến khoảng năm 2010-2011, các CTCK gặp khó khăn và bước vào giai đoạn cắt giảm, tái cấu trúc, cũng không mấy khi có hội nghị, hội thảo. Kể từ năm 2012, NĐT thay vì tự mình mày mò BCTC lại có ít nhất hai kênh phục vụ, bao gồm báo cáo phân tích từ CTCK và các trang tin điện tử. Hiện nay, DN niêm yết vừa công bố BCTC thì chỉ một thời gian ngắn sẽ xuất hiện thông tin cơ bản trên mạng với các tiêu chí chính như doanh thu, chi phí, lợi nhuận… với các tổ chức đầu tư, khi cần tham khảo về hoạt động kinh doanh của DN, họ có thể gọi điện hoặc gặp mặt trực tiếp lãnh đạo DN.

Thiếu quan tâm đến BCTC, NĐT sẽ mất đi tính tự chủ, dễ bị cách đánh giá cảm tính, một chiều chi phối. Chẳng hạn, năm 2013, công ty lãi 5 tỷ đồng, trong khi năm 2012 lãi 500 triệu đồng có thể xuất hiện nhận định “lãi năm 2013 gấp 10 lần” năm trước đó. Nhưng nếu công ty đó đặt ra kế hoạch lãi 20 tỷ đồng trong năm 2013 thì lãi 5 tỷ đồng là không hoàn thành kế hoạch. Đối với các tổ chức đầu tư, ngoài việc đọc BCTC thì việc gần như bắt buộc là phải gặp DN để xác nhận hoặc tìm hiểu kỹ hơn thông tin, chẳng hạn như giá trị tài sản hay sức mạnh về thị phần… đã nảy sinh sự bất cân xứng về thông tin bởi những NĐT không gặp được DN thì dù có giỏi phân tích đến mấy cũng khó hiểu được tường tận về hoạt động của DN.

Liên tục tạo sức ép minh bạch

Muốn xóa bỏ điều này, không cách nào khác BCTC phải được DN thực hiện đầy đủ và chi tiết hơn để một NĐT bình thường vẫn có thể đọc và nhìn ra nhiều điều. Điều cần nhấn mạnh là ngoài cơ quan quản lý thì sức ép của cổ đông cũng là yếu tố quan trọng để DN buộc phải minh bạch BCTC. Điều này được thể hiện rõ nhất trong giai đoạn năm 2008, khi các DN niêm yết đầu tư chứng khoán thua lỗ, đã có những sức ép từ phía cổ đông về việc công khai giá trị danh mục đầu tư, từ nguyên giá mua vào, cho đến giá hiện thời. Vì vậy mà từ năm 2008 đến nay, khoản mục đầu tư tài chính trên bảng cân đối kế toán hầu hết được các DN hạch toán khá chi tiết.

TTCK từ nửa cuối năm 2013 đến nay có diễn biến khả quan, nên NĐT bắt đầu có vẻ “lơi lỏng” trong việc chất vấn BCTC của DN. Thay vì xem xét DN làm ăn có lãi vì đâu, do hoạt động kinh doanh chính, hay do thanh lý tài sản, thì nhiều khi NĐT chỉ cần “có lãi là được”. Mà trong giai đoạn hiện nay, cũng có rất nhiều khoản mục trên BCTC cần được minh bạch, chẳng hạn các khoản thu nhập từ công ty con, công ty thành viên, hoặc giá trị tài sản thanh lý… Hai chuyên gia tài chính nổi tiếng ở Mỹ là Martin Fridson và Fernando Alvarez đã từng viết rằng “BCTC thường che đậy hơn là tiết lộ thông tin”. Và để hạn chế sự che đậy này, không có cách nào khác NĐT phải không ngừng nâng cao hiểu biết về BCTC để phát hiện những lỗ hổng và gây sức ép để DN phải minh bạch hơn.

Theo Thời nay