Thủ tục hành chính trì trệ, kéo dài là tình trạng chung của nhiều địa phương trên cả nước, không riêng gì Hà Nội. Song với vị thế là trung tâm kinh tế của cả nước, nơi hội tụ một số lượng lớn DN đã, đang và sẽ tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, thủ tục hành chính phiền hà sẽ là rào cản đối với DN và cũng là trở lực cho sự phát triển của địa phương.

Theo kết quả điều tra chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2012, chỉ số “Chi phí thời gian để thực hiện các quy định của Nhà nước” của Hà Nội xếp ở vị trí 54/63 tỉnh, thành phố; chỉ số “Chi phí không chính thức” phản ánh các khoản chi phí không chính thức mà doanh nghiệp phải trả để thực hiện các thủ tục hành chính hoặc để có được dự án hoặc hợp đồng kinh doanh xếp ở vị trí 56/63.

Quá nhiều “cửa ải”

Liên quan đến thủ tục hành chính chậm trễ làm ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh của DN, đầu năm 2013, dư luận ồn ào với việc Dự án KĐT Hòa Bình Green City (đường Minh Khai, Q. Hai Bà Trưng) do Công ty TNHH Hòa Bình và Công ty CP Nông sản Agrexim làm chủ đầu tư, bị đình chỉ do chưa có giấy phép xây dựng.

Tuy nhiên, đại diện chủ đầu tư dự án cho biết, từ năm 2011, chủ đầu tư đã bắt tay vào thực hiện các thủ tục hành chính cho việc triển khai dự án. Song, quy trình thực hiện thủ tục hành chính kéo dài là nguyên nhân khiến cho các giấy tờ liên quan của dự án chậm trễ. Điều này đã đẩy  DN vào nguy cơ phá sản.

So sánh tốc độ cải cách TTHC của hai địa phương là Hà Nội và TP. HCM, tại buổi Tọa đàm “Cải thiện môi trường kinh doanh (MTKD) để phát triển nhanh và bền vững ở Thủ đô Hà Nội” - do Viện Nghiên cứu phát triển kinh doanh BDI (thuộc Hiệp hội Công thương TP. Hà Nội) tổ chức mới đây, ông Bùi Ngọc Huyên, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Ô tô Xuân Kiên cho rằng, Hà Nội vẫn kém hơn TP. HCM.

Theo ông Huyên, trong khi TP. HCM đã hỗ trợ hàng nghìn tỷ đồng cho DN, còn ở Hà Nội, TP đã quyết định chi gần 100 tỷ đồng hỗ trợ lãi suất cho DN nhưng chỉ vì những yêu cầu quá khắt khe của cán bộ, nhiều DN không thỏa mãn các điều kiện để được hỗ trợ và cho đến nay chỉ mới giải ngân được vài tỷ.

Liên quan đến việc khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn, ông Huyên cho rằng, các DN ở Hà Nội rất thiệt thòi về tiếp cận vốn, lý do là các cán bộ ngân hàng nói chung chỉ có nghiệp vụ kế toán, cho nên khi thẩm định dự án công nghiệp để cho vay vốn, thường sẽ khó tạo điều kiện cho DN.

Cán bộ một công ty sản xuất suất ăn đóng hộp ở Hà Nội cho biết, DN thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh ngành nghề mới, tuy nhiên, thủ tục tại Sở KH&ĐT Hà Nội phát sợ vì sự phiền phức và đi lại. Đặc biệt, khi ngành nghề kinh doanh có điều kiện là kinh doanh đồ uống, công ty như lạc vào mê hồn trận của thủ tục hành chính của Bộ Công Thương về vấn đề này. “Mong Chính phủ và các bộ, ngành có liên quan thúc đẩy cải cách để DN đỡ khổ và có những quy định thiết thực hơn, xuất phát từ thực tiễn kinh doanh của DN”, cán bộ này chia sẻ.

Trên thực tế, các DN đã phải vượt qua cửa ải thủ tục hành chính rối rắm, phức tạp và trong hoàn cảnh đó, không ít DN đã phải chấp nhận chung chi để rút ngắn được quá trình này. Theo TS. Đặng Hùng Võ, một thời báo chí vẫn gọi giá đất Việt Nam, đặc biệt là ở Hà Nội cao nhất hành tinh, điều này là do vốn đầu vào trong đó có phí “bôi trơn” quá cao.

Văn bản chồng chéo

Ngoài yếu tố con người trong quá trình tổ chức thực hiện có những hành vi gây khó dễ, cản trở thì hệ thống văn bản, quy định rườm rà, chồng chéo cũng là lý do khiến cho thủ tục hành chính là rào cản lớn đối với DN.

Đơn cử, chỉ riêng trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng ở Hà Nội hiện có hàng nghìn văn bản hướng dẫn. Điều đó cũng lý giải một phần vì sao công tác giải phóng mặt bằng ở Thủ đô chậm trễ như vậy. Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, bên cạnh Luật Đất đai (2003) là bộ luật chính, Quốc hội đã thông qua 24 luật; Chính phủ ban hành 22 nghị định; các bộ, ngành có tới 230 thông tư hướng dẫn.

Ở Hà Nội, UBND TP. cũng đã ký 23 văn bản quy phạm pháp luật liên quan trực tiếp đến quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng, ngoài ra còn 800 văn bản đề xuất, hướng dẫn do Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng Hà Nội ban hành năm 2012 để hướng dẫn các quận, huyện, thị thực hiện đối với từng dự án cụ thể. Với một rừng văn bản pháp luật và những thay đổi, chồng chéo trong nội dung các văn bản khiến người thực hiện như “lạc” vào ma trận, bởi ranh giới đúng - sai rất mong manh.

Anh Hoàng Văn Quỳnh (Công ty Luật TNHH Brandco, Trung Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội) đến làm thủ tục đầu tư tại Sở KH&ĐT Hà Nội cho nhà đầu tư nước ngoài cho hay, các thủ tục hành chính rất phức tạp, soạn được một bộ hồ sơ đầu tư tốn rất nhiều thời gian và cộng sức. Vì vậy, hầu hết các nhà đầu tư đều thông qua các công ty luật để đảm nhận việc hoàn thành hồ sơ đầu tư vào Việt Nam. Chính bởi sự phức tạp đó mà khi làm sẽ có những vướng mắt nhất định. Về cơ bản là đúng với quy trình, nhưng đôi khi vướng mắc ở cơ chế khiến cho nhà đầu tư tốn nhiều thời gian, tiền bạc.

Anh Quỳnh cũng cho biết, tuy là “một cửa” nhưng thủ tục hành chính của Hà Nội hiện nay vẫn còn rườm rà, không kể đến những quy định thường xuyên thay đổi khiến khó nắm bắt, cập nhật…

Khi lập dự án đầu tư, DN phải tiên lượng thị trường để đưa ra sản phẩm vào thời điểm thích hợp, nhưng thủ tục hành chính rườm rà, chậm trễ khiến DN hầu như bị động, dẫn đến bị mất cơ hội kinh doanh và chịu thiệt.

Nhận xét về tình hình cải cách thủ tục hành chính ở Hà Nội trong thời gian gần đây, ông Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam cho rằng sự thay đổi là không đáng kể.

Ông Vũ Vinh Phú, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội cũng cho rằng, trong cải cách hành chính, Hà Nội đã có cải thiện nhưng chưa nhiều, chưa cơ bản. Vai trò của các hiệp hội bị lu mờ…

Ông Vũ Vinh Phú: Hà Nội chưa quy về một mối để giải quyết các vấn đề cho DN và DN vẫn phải “lóc cóc” đi đến các sở, ban, ngành để giải quyết, nạn nhũng nhiễu, vòi vĩnh diễn ra khá phổ biến. Để tăng năng lực cạnh tranh, Hà Nội mới làm được 30% công việc.

An Hà