Phát biểu tại hội thảo tham vấn Đề án phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế đến năm 2030, tầm nhìn 2045, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam đang sở hữu đầy đủ điều kiện để bứt phá, nhưng lại thiếu một “cú hích” về cơ chế chính sách. Thực tế, dù quy mô thị trường bán lẻ liên tục mở rộng với mức tăng trưởng 8–10%/năm trong giai đoạn 2015–2025, các mô hình bán lẻ có tính hệ thống và dẫn dắt như outlet vẫn chưa hình thành rõ nét.
Khoảng trống mô hình bán lẻ hiện đại
Hiện nay, outlet tại Việt Nam chủ yếu tồn tại dưới dạng nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch và chưa đáp ứng đúng chuẩn quốc tế. Trong khi đó, nhu cầu tiêu dùng đang thay đổi nhanh chóng, đặc biệt khi tầng lớp trung lưu được dự báo sẽ vượt mốc 50 triệu người vào năm 2030. Đây là nhóm khách hàng có xu hướng tìm kiếm sản phẩm thương hiệu với mức giá hợp lý – phân khúc mà outlet có thể đáp ứng hiệu quả.
Không chỉ dừng ở tiêu dùng nội địa, dư địa phát triển còn đến từ ngành du lịch. Mức chi tiêu trung bình của khách quốc tế tại Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực, cho thấy tiềm năng lớn để gia tăng doanh thu thông qua hoạt động mua sắm. Trong chiến lược phát triển du lịch hiện đại, mua sắm không còn là yếu tố bổ trợ mà đã trở thành trụ cột chính.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, outlet là mô hình đã được kiểm chứng về hiệu quả kinh tế. Tại Mỹ, thị trường outlet đạt quy mô hàng chục tỷ USD mỗi năm, trong khi châu Âu và nhiều quốc gia châu Á đã thành công khi kết hợp outlet với du lịch trải nghiệm. Những “làng outlet” không chỉ đơn thuần là điểm mua sắm mà còn tích hợp giải trí, ẩm thực và văn hóa, trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình của du khách.
Đối với cửa hàng miễn thuế, mô hình này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kích cầu chi tiêu, đặc biệt tại các trung tâm du lịch và cửa khẩu quốc tế. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hoạt động này vẫn chủ yếu tập trung tại sân bay, chưa khai thác hết tiềm năng mở rộng ra các khu vực nội đô.
Gỡ “nút thắt” chính sách, mở đường phát triển
Theo định hướng từ Đề án, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và Phú Quốc trong giai đoạn đến năm 2030. Xa hơn, tầm nhìn đến năm 2045 sẽ phát triển các “làng outlet cao cấp” tại cả ba miền, gắn với du lịch và trải nghiệm.
Chiến lược phát triển được thiết kế theo hai hướng. Thứ nhất là mô hình outlet quy mô lớn, tích hợp đa chức năng, hướng tới phân khúc trung và cao cấp. Thứ hai là các trung tâm outlet quy mô linh hoạt hơn tại khu vực đô thị hoặc ngoại vi, phục vụ nhu cầu tiêu dùng đại chúng.
Đối với cửa hàng miễn thuế, mục tiêu là mở rộng mạng lưới không chỉ tại sân bay mà còn tại các khu du lịch, trung tâm thương mại lớn. Đáng chú ý, định hướng mới cho phép phục vụ cả khách nội địa trong một số trường hợp, đồng thời nâng tỷ lệ hàng Việt lên 30–40% nhằm quảng bá sản phẩm trong nước ra quốc tế.
Dù tiềm năng rất lớn, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là khung pháp lý chưa hoàn thiện. Nhiều doanh nghiệp cho rằng, việc thiếu cơ chế rõ ràng về đất đai, thuế và chính sách khuyến mại đang khiến mô hình outlet khó thu hút các thương hiệu quốc tế tham gia.
Để tháo gỡ, các đề xuất tập trung vào việc xây dựng cơ chế ưu đãi tương tự khu công nghiệp đối với các dự án outlet, cho phép áp dụng chính sách giảm giá sâu phù hợp với đặc thù hàng tồn, hàng qua mùa. Đồng thời, việc triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng ngay tại điểm bán được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao trải nghiệm mua sắm cho du khách.
Ở góc độ cửa hàng miễn thuế, doanh nghiệp kiến nghị mở rộng không gian hoạt động ra ngoài sân bay, phát triển các khu thương mại tự do và đẩy mạnh bán hàng trực tuyến kết hợp thanh toán quốc tế. Đây là những yếu tố cần thiết để bắt kịp xu hướng tiêu dùng toàn cầu.
Trong khi đó, các địa phương lớn như TP.HCM đang chủ động chuẩn bị điều kiện để đón đầu mô hình mới. Thành phố định hướng phát triển các tổ hợp outlet quy mô lớn, kết hợp mua sắm – giải trí – dịch vụ, đồng thời đề xuất cơ chế thí điểm mua sắm miễn thuế trong nội đô với hình thức “mua tại chỗ, nhận hàng tại sân bay”.
Có thể thấy, việc phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ là câu chuyện của ngành bán lẻ, mà còn gắn chặt với chiến lược nâng tầm tiêu dùng và du lịch quốc gia. Khi các “nút thắt” về chính sách được tháo gỡ, đây sẽ là động lực quan trọng giúp Việt Nam khai thác hiệu quả hơn tiềm năng thị trường, đồng thời nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị thương mại toàn cầu.
Nam Sơn
