Một tiểu thương nhận tiền bằng mã QR, một sản phẩm OCOP được giới thiệu qua livestream hay người sản xuất ở ngoại thành có thể trực tiếp đưa nông sản của mình tới người tiêu dùng trên môi trường số. Những thay đổi tưởng như nhỏ đang cho thấy một lát cắt khác của chuyển đổi số tại Hà Nội: công nghệ không chỉ phục vụ quản lý mà bắt đầu tham gia trực tiếp vào hoạt động mua bán, kinh doanh và sinh hoạt ở cơ sở.
Trong đợt cao điểm 100 ngày chuyển đổi số, cách làm này đang được nhiều địa phương lựa chọn. Không cùng một mô hình, không áp dụng một công thức chung, mỗi nơi tìm một điểm bắt đầu phù hợp với đặc điểm dân cư, thương mại và sản phẩm của mình. Ở khu vực nội đô là thanh toán không tiền mặt tại chợ và tuyến phố kinh doanh; tại khu dân cư là tổ dân phố số, chợ số; còn ở khu vực ngoại thành, công nghệ được sử dụng để mở rộng đầu ra cho nông sản.
Điểm gặp nhau nằm ở chỗ chuyển đổi số được kéo gần hơn với những nhu cầu thiết thực của người dân.
Tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, những thay đổi đang bắt đầu ngay từ hoạt động mua bán hằng ngày. Các tuyến phố kinh doanh như Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khuyến, Xã Đàn cùng chợ Ngô Sỹ Liên đã triển khai thanh toán không dùng tiền mặt. Tiểu thương được hỗ trợ mở tài khoản, tạo mã QR để phục vụ giao dịch.
Việc một quầy hàng nhỏ có thêm mã QR có thể không phải thay đổi lớn về hình thức, nhưng lại tạo ra một bước chuyển trong thói quen giao dịch. Người mua có thêm lựa chọn thanh toán, người bán từng bước làm quen với công cụ số, còn hoạt động thương mại truyền thống được bổ sung một phương thức giao dịch phù hợp với đời sống đô thị hiện đại.
Mục tiêu hướng tới 100% chợ dân sinh có thể thanh toán bằng quét mã vì thế không chỉ nằm ở việc phủ thêm những tấm mã QR. Quan trọng hơn là tạo được thói quen sử dụng phương thức thanh toán mới trong chính những không gian mua bán quen thuộc nhất.
Không dừng ở thanh toán, phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn dự kiến tổ chức livestream bán sản phẩm OCOP hằng tuần. Khi đó, sản phẩm không còn chỉ chờ người mua tìm đến quầy hàng. Một chiếc điện thoại, một phiên phát trực tiếp có thể trở thành “gian hàng” mới, đưa sản phẩm tiếp cận lượng khách hàng rộng hơn.
Nếu Văn Miếu - Quốc Tử Giám chọn chợ và tuyến phố kinh doanh làm một trong những điểm đặt chân của chuyển đổi số, tại phường Việt Hưng, câu chuyện lại được mở rộng xuống từng khu dân cư.
32 Tổ chuyển đổi số cộng đồng đã được kiện toàn với yêu cầu triển khai theo hướng thực chất. Đây là lực lượng gần dân, có điều kiện hỗ trợ trực tiếp những người còn chưa quen với dịch vụ và kỹ năng số, thay vì để khoảng cách công nghệ trở thành rào cản trong quá trình chuyển đổi.
Từ nền tảng đó, Việt Hưng hướng tới những mô hình gắn chặt với đặc trưng của địa bàn như Làng Ẩm thực Việt Hưng, thí điểm Chợ số Thượng Thanh và xây dựng tổ dân phố số.
“Chợ số” không có nghĩa là xóa đi chợ truyền thống. Giá trị của chuyển đổi nằm ở việc bổ sung công cụ mới cho một không gian giao thương vốn đã quen thuộc với người dân. Người bán có thể tiếp cận thêm phương thức giới thiệu sản phẩm, thanh toán và kết nối khách hàng; người mua có thêm lựa chọn thuận tiện; còn hoạt động tại chợ từng bước thích ứng với môi trường số.
Tương tự, tổ dân phố số chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ giúp những công việc thường ngày của cộng đồng trở nên thuận tiện hơn, thông tin đến người dân nhanh hơn và những người chưa thành thạo kỹ năng số có người hướng dẫn ngay tại nơi mình sinh sống.
Từ khu vực đô thị đi ra ngoại thành, chuyển đổi số lại mang một sắc thái khác.
Tại xã Xuân Mai, công nghệ được đưa thẳng vào câu chuyện đầu ra của nông sản địa phương. Ngày 15/8, lãnh đạo xã trực tiếp tham gia phiên livestream trên Fanpage của địa phương để quảng bá các sản phẩm nông nghiệp sạch. Chả cá, ruốc cá Hồ Miễu đạt tiêu chuẩn VietGAP cùng những sản phẩm đặc trưng được đưa lên sóng và giới thiệu trực tiếp tới người tiêu dùng.
Phiên livestream thu hút hàng chục nghìn lượt xem. Đằng sau con số đó là một thay đổi đáng chú ý về cách sản phẩm địa phương tìm kiếm thị trường.
Trước đây, một đặc sản có thể được biết đến chủ yếu trong phạm vi địa phương, qua chợ truyền thống hoặc những mối hàng quen. Trên môi trường số, khoảng cách ấy được rút ngắn đáng kể. Người sản xuất có cơ hội kể câu chuyện về sản phẩm, giới thiệu quy trình, nguồn gốc và chất lượng tới nhiều khách hàng hơn mà không phụ thuộc hoàn toàn vào không gian bán hàng trực tiếp.
Đặc biệt, việc chính quyền địa phương cùng tham gia quảng bá tạo thêm một cách tiếp cận mới trong hỗ trợ người dân. Chuyển đổi số lúc này không còn là câu chuyện riêng của bộ phận chuyên môn, mà được sử dụng như một công cụ thúc đẩy sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và quảng bá hình ảnh địa phương.
Nhìn từ Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Việt Hưng đến Xuân Mai có thể thấy 100 ngày chuyển đổi số ở Hà Nội đang được triển khai với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Một nơi bắt đầu từ quầy hàng và mã QR; một nơi xây dựng chợ số, tổ dân phố số; một nơi đưa đặc sản lên livestream để tìm thêm khách hàng.
Sự khác biệt ấy là cần thiết, bởi chuyển đổi số chỉ có thể đi sâu vào đời sống khi được đặt đúng vào nhu cầu của từng địa bàn. Một khu phố thương mại cần phương thức thanh toán thuận tiện; một khu dân cư cần người hỗ trợ kỹ năng số; một vùng sản xuất cần thêm kênh tiếp cận thị trường.
Vì thế, giá trị của đợt cao điểm không chỉ nằm ở số lượng mô hình hay nền tảng được triển khai. Điều đáng chú ý hơn là công nghệ đang từng bước được “dịch” thành những việc người dân có thể nhìn thấy, sử dụng và hưởng lợi: quét mã khi đi chợ, tiếp cận dịch vụ ngay tại khu dân cư, giới thiệu nông sản qua điện thoại hay tìm kiếm khách hàng trên môi trường trực tuyến.
Khi mã QR xuất hiện ở quầy hàng, “chợ số” được thử nghiệm giữa khu dân cư và nông sản ngoại thành bước lên phiên livestream, chuyển đổi số đã đi thêm một bước từ chủ trương vào nhịp sống. Chính những thay đổi cụ thể ấy đang góp phần tạo nên một Hà Nội thuận tiện hơn trong giao dịch, rộng mở hơn trong kết nối và từng bước hình thành những thói quen mới trong đời sống số.
Minh Thắm
