Là địa phương sở hữu số lượng làng nghề lớn nhất cả nước, Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng có nghề và làng nghề truyền thống. Trong đó, 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được thành phố công nhận. Các làng nghề hoạt động đa dạng trong nhiều lĩnh vực như gốm sứ, mây tre đan, dệt may, điêu khắc gỗ, chế biến nông sản, cơ khí nhỏ và sinh vật cảnh.
Không chỉ mang đậm bản sắc văn hóa, khu vực làng nghề còn đóng góp lớn cho kinh tế Thủ đô. Doanh thu hằng năm từ các làng nghề ước đạt hơn 25.000 tỷ đồng, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động. Nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội đã có mặt tại hàng chục quốc gia và vùng lãnh thổ, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Đổi mới công nghệ để nâng sức cạnh tranh
Dù có nhiều tiềm năng, phần lớn cơ sở sản xuất tại các làng nghề vẫn hoạt động quy mô nhỏ, phân tán và phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công. Việc thiếu nhân lực tay nghề cao, công nghệ lạc hậu và năng suất thấp đang trở thành rào cản trong quá trình mở rộng sản xuất.
Ngoài ra, yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, mẫu mã, tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc cũng tạo áp lực lớn cho các cơ sở sản xuất truyền thống. Nếu không đổi mới công nghệ, nhiều làng nghề sẽ khó duy trì lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Trước thực tế đó, Hà Nội xác định khoa học, công nghệ là chìa khóa để tái cấu trúc khu vực làng nghề. Thành phố đang triển khai Chương trình khuyến công giai đoạn 2026 - 2030 với trọng tâm hỗ trợ đổi mới thiết bị, ứng dụng công nghệ tiên tiến và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Theo kế hoạch, Hà Nội sẽ xây dựng 5 mô hình trình diễn kỹ thuật để phổ biến công nghệ mới, đồng thời hỗ trợ từ 65 đến 70 cơ sở công nghiệp nông thôn đầu tư máy móc, dây chuyền hiện đại. Việc tự động hóa một số khâu sản xuất được kỳ vọng giúp giảm chi phí, tăng năng suất và nâng cao độ đồng đều của sản phẩm.
Song song với đó, thành phố cũng thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hộ sản xuất với các trường đại học, viện nghiên cứu nhằm hỗ trợ thiết kế sản phẩm, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật.
Hướng tới làng nghề xanh, số hóa thị trường
Một điểm nhấn đáng chú ý trong giai đoạn mới là Hà Nội sẽ thí điểm mô hình “làng nghề xanh” tại 10 địa điểm. Mô hình này gắn với ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, giám sát môi trường, tiết kiệm năng lượng và xử lý chất thải.
Đây được xem là giải pháp cần thiết khi nhiều làng nghề đang chịu sức ép về ô nhiễm không khí, nước thải và tiếng ồn. Việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất sạch hơn không chỉ cải thiện môi trường sống cho người dân mà còn nâng cao hình ảnh sản phẩm trên thị trường.
Cùng với chuyển đổi xanh, Hà Nội cũng chú trọng số hóa hoạt động thương mại cho khu vực làng nghề. Các cơ sở sản xuất sẽ được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, triển khai truy xuất nguồn gốc và tham gia các sàn thương mại điện tử.
Nhờ đó, sản phẩm làng nghề có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trong và ngoài nước, giảm phụ thuộc vào kênh bán hàng truyền thống. Nhiều cơ sở đã bắt đầu bán hàng qua nền tảng số, livestream giới thiệu sản phẩm và kết nối khách hàng quốc tế.
Bên cạnh sản xuất, thành phố còn định hướng phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm. Những điểm đến như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc hay mây tre đan Phú Vinh có nhiều tiềm năng thu hút du khách nhờ giá trị văn hóa lâu đời và quy trình chế tác độc đáo.
Giai đoạn 2025 - 2030, Hà Nội đặt mục tiêu giá trị sản xuất làng nghề tăng bình quân khoảng 10% mỗi năm. Để đạt mục tiêu này, vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là yếu tố then chốt.
Việc đưa công nghệ vào làng nghề không chỉ giúp tăng năng suất, nâng thu nhập cho người dân mà còn mở ra cơ hội để các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hiện đại.
Nam Sơn
