Kho tổng - Mắt xích trung tâm của dòng hàng trôi nổi
Mới đây, dư luận đặc biệt quan tâm đến vụ án buôn lậu chân gà đông lạnh quy mô đặc biệt lớn vừa được Công an thành phố Hà Nội khởi tố. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, đường dây do Nguyễn Thị Tố Loan cầm đầu đã đưa ra thị trường hơn 10.000 tấn chân gà đông lạnh nhập khẩu trái quy định.
Ngày 4/6/2026, lực lượng chức năng đồng loạt kiểm tra nhiều kho hàng tại Khu công nghiệp Quang Minh (Hà Nội) và một số kho lạnh trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Kết quả khám xét phát hiện hơn 1.000 tấn chân gà đông lạnh đang được lưu giữ, trong đó khoảng 260 tấn đã hết hạn sử dụng, bị mốc trắng, bốc mùi. Cơ quan điều tra xác định nhiều lô hàng có xuất xứ từ những quốc gia chưa đủ điều kiện xuất khẩu vào Việt Nam.
Vụ việc không chỉ gây choáng váng bởi quy mô đặc biệt lớn mà còn phơi bày một thực tế đáng lo ngại, trước khi xuất hiện tại các chợ dân sinh, nhà hàng hoặc bàn ăn của người dân, phần lớn hàng hóa vi phạm đều đi qua các kho tập kết và trung chuyển.
Trong chuỗi lưu thông này, kho tổng giữ vai trò như một “nút giao” quan trọng. Tại đây, hàng hóa được tập kết với số lượng lớn, phân loại, sang chiết, thay đổi bao bì, dán nhãn phụ hoặc trà trộn với hàng hóa hợp pháp trước khi tiếp tục đưa ra thị trường.
Không chỉ thực phẩm đông lạnh, cuối tháng 5/2025, Đội Quản lý thị trường số 8 (Hà Nội) phối hợp với lực lượng Công an kiểm tra Công ty TNHH Dược mỹ phẩm Ngân Korea tại huyện Gia Lâm, phát hiện hơn 5.400 sản phẩm mỹ phẩm mang nhãn mác nước ngoài không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp với tổng trị giá hơn 2,1 tỷ đồng. Đại diện doanh nghiệp thừa nhận toàn bộ số hàng được thu mua từ nhiều nguồn trôi nổi.
Qua nhiều vụ việc được phát hiện cho thấy các kho hàng vi phạm thường nằm trong khu công nghiệp, nhà xưởng thuê tạm hoặc khu vực ven đô, ít người qua lại. Không ít địa điểm không treo biển hiệu, thường xuyên thay đổi vị trí hoặc sử dụng nhiều lớp trung gian nhằm che giấu chủ sở hữu thực sự.
Sự phát triển mạnh của dịch vụ logistics và vận chuyển nhanh đã tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, đây cũng là yếu tố bị một số đối tượng lợi dụng để hình thành những mạng lưới phân phối khép kín, khiến việc kiểm tra, kiểm soát gặp nhiều khó khăn hơn trước.
Chợ online - Điểm đến của dòng hàng vi phạm
Nếu như trước đây hàng nhập lậu chủ yếu được tiêu thụ tại các chợ truyền thống thì hiện nay không gian mạng đang trở thành kênh phân phối đặc biệt hiệu quả.
Từ các kho tập kết, hàng hóa được chia nhỏ thành từng đơn hàng cá nhân rồi đưa lên Facebook, TikTok, Zalo hoặc các sàn thương mại điện tử. Nhiều sản phẩm được gắn các tên gọi như “hàng xách tay”, “hàng nội địa”, “hàng xuất dư”, “hàng thanh lý” nhằm tạo cảm giác hợp pháp và đánh vào tâm lý muốn mua hàng giá rẻ.
Hàng nghìn phiên livestream bán hàng diễn ra mỗi ngày với lượng người theo dõi rất lớn. Chỉ trong vài giờ phát trực tiếp, hàng trăm đơn hàng có thể được chốt và giao đi khắp cả nước. Trong khi đó, phần lớn khách mua không được cung cấp hóa đơn, chứng từ hoặc tài liệu chứng minh nguồn gốc xuất xứ.
Nhiều đối tượng hiện vận hành theo mô hình khép kín từ kho chứa, quảng bá trực tuyến, nhận đơn hàng cho tới giao nhận tận nơi. Khi có dấu hiệu bị kiểm tra, tài khoản bán hàng có thể bị xóa bỏ chỉ trong thời gian ngắn, trong khi kho chứa lại nằm ở địa phương khác hoặc đứng tên người khác, gây khó khăn cho việc truy vết.
Theo đánh giá của lực lượng Quản lý thị trường, vi phạm trên môi trường thương mại điện tử tiếp tục gia tăng với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi. Hoạt động livestream bị lợi dụng để tiêu thụ thực phẩm giả, mỹ phẩm kém chất lượng và nhiều loại hàng hóa không rõ xuất xứ. Không ít trường hợp sử dụng hình ảnh người nổi tiếng, KOL, KOC hoặc các giấy tờ công bố chất lượng đã hết hiệu lực để tạo lòng tin cho khách hàng.
Hệ lụy vì thế không chỉ dừng lại ở câu chuyện thất thu thuế. Nguy cơ lớn hơn nằm ở việc những sản phẩm không được kiểm soát chất lượng có thể trực tiếp ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng.
Vụ việc hàng trăm tấn chân gà đông lạnh hết hạn sử dụng bị phát hiện tại các kho lạnh vừa qua là lời cảnh báo rõ ràng. Bên cạnh đó, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và nhiều mặt hàng tiêu dùng không rõ nguồn gốc vẫn đang được tiêu thụ hằng ngày thông qua các kênh trực tuyến mà người mua rất khó kiểm chứng.
Ở góc độ kinh tế, dòng hàng trôi nổi còn tạo ra môi trường cạnh tranh méo mó. Trong khi doanh nghiệp chân chính phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, kiểm định chất lượng và truy xuất nguồn gốc thì các đối tượng vi phạm lại giảm đáng kể chi phí nhờ né tránh quy định pháp luật. Hệ quả là ngân sách nhà nước thất thu, doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc bị ảnh hưởng và niềm tin của xã hội đối với thị trường bị bào mòn.
Cần "bịt kín" chuỗi lưu thông để bảo vệ thị trường
Trước thực trạng trên, các lực lượng chức năng đã tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Năm 2025, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra 27.540 vụ việc, xử lý 23.402 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách gần 372 tỷ đồng, tổng trị giá hàng hóa vi phạm gần 290 tỷ đồng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc xử lý từng điểm bán lẻ riêng lẻ sẽ khó tạo ra chuyển biến căn bản nếu các mắt xích phía sau vẫn tồn tại.
Yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển mạnh từ tư duy xử lý từng vụ việc sang quản lý toàn bộ chuỗi lưu thông hàng hóa. Điều đó đồng nghĩa với việc không chỉ tập trung kiểm tra tại điểm bán cuối cùng mà phải tăng cường giám sát từ kho tập kết, kho trung chuyển, đơn vị logistics cho tới các nền tảng thương mại điện tử.
Cùng với đó, việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế, hải quan, quản lý thị trường, công an và các nền tảng kinh doanh trực tuyến cần được đẩy mạnh nhằm phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Công nghệ truy xuất nguồn gốc cũng cần được ứng dụng rộng rãi hơn để nâng cao tính minh bạch của thị trường và tăng khả năng tự bảo vệ của người mua.
Một giải pháp không kém phần quan trọng là nâng cao nhận thức xã hội. Thực tế cho thấy tâm lý sính hàng ngoại, ham giá rẻ hoặc dễ dãi trong việc kiểm tra nguồn gốc sản phẩm vẫn là điều kiện để hàng hóa vi phạm tồn tại. Khi người dân ưu tiên lựa chọn sản phẩm có hóa đơn, chứng từ và xuất xứ rõ ràng, không gian hoạt động của các đối tượng kinh doanh bất hợp pháp sẽ dần bị thu hẹp.
Muốn ngăn chặn tận gốc tình trạng này, cần kiểm soát chặt chẽ từ nơi tập kết ban đầu đến các kênh phân phối cuối cùng, đồng thời phát huy vai trò giám sát của toàn xã hội. Chỉ khi mọi mắt xích trong chuỗi lưu thông được quản lý hiệu quả, thị trường mới thực sự minh bạch, môi trường cạnh tranh mới được bảo đảm công bằng và quyền lợi của người dân mới được bảo vệ một cách bền vững.
Hậu Thạch
