Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, sau 13 năm thực thi, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đạt nhiều kết quả tích cực, tỷ lệ hút thuốc ở cả thanh thiếu niên và người trưởng thành có xu hướng giảm. Tuy nhiên, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đang đối mặt với nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự xuất hiện và gia tăng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới.
Theo báo cáo tại Hội thảo, Việt Nam hiện có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng trong năm 2022, tương đương 1,14% GDP; nếu tính cả tổn thất về môi trường như phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển…, con số này vượt quá 2% GDP mỗi năm.
Đáng lo ngại, tình trạng vi phạm quy định về địa điểm cấm hút thuốc vẫn diễn ra phổ biến; phụ nữ và trẻ em là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề từ khói thuốc thụ động. Trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn, làm gia tăng nguy cơ tiếp cận sớm của thanh thiếu niên.
Hiện Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba khu vực ASEAN. Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật là yêu cầu cấp thiết nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tại Hội thảo, đại diện cơ quan chuyên môn cho biết Dự thảo Luật sửa đổi tập trung vào hai nhóm chính sách lớn: cấm toàn diện sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới; đồng thời đề xuất cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Theo các chuyên gia, hiện Luật chưa có quy định nghiêm cấm hành vi trưng bày thuốc lá. Việc cho phép trưng bày bao, tút thuốc tại điểm bán vô hình trung trở thành hình thức quảng cáo trá hình, làm tăng sức hấp dẫn của sản phẩm, khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá.
Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để việc trưng bày nhằm giảm khả năng tiếp cận của trẻ em và thanh thiếu niên, hạn chế tác động thị giác kích thích hành vi mua thuốc ngoài dự định, đồng thời hỗ trợ người hút thuốc trong quá trình cai nghiện. Chính sách này cũng phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam khi tham gia Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia áp dụng biện pháp cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; các quốc gia này ghi nhận tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với những nước chưa áp dụng.
Theo đề xuất, khi cấp phép bán thuốc lá cần quy định rõ điều kiện bảo quản, trưng bày như bố trí tủ riêng, có cửa hoặc rèm che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc khi đóng tủ và phải đóng lại ngay sau khi lấy hàng.
Tại Hội thảo, đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam khuyến nghị Việt Nam cân nhắc loại bỏ hoàn toàn khu vực hút thuốc trong nhà và trên các phương tiện giao thông; xây dựng môi trường không khói thuốc trong toàn bộ khuôn viên trường đại học; làm rõ danh mục địa điểm có nguy cơ cháy nổ cao để áp dụng quy định phù hợp.
Các ý kiến cũng đề xuất giao một đơn vị chịu trách nhiệm thực thi chính; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử phạt vi phạm, đặc biệt là trách nhiệm của chủ cơ sở; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số như thiết lập đường dây nóng, ứng dụng phản ánh vi phạm để nâng cao hiệu quả giám sát.
Dự kiến, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026.
Việc hoàn thiện khung pháp lý, siết chặt quản lý và cấm trưng bày thuốc lá được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân, giảm gánh nặng kinh tế – xã hội và xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho thế hệ tương lai.
Hằng Nga
