Dự án Luật đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026 theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự kiến trình thông qua trong năm nay. Việc xây dựng luật được đánh giá là cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, đáp ứng yêu cầu hội nhập và thực tiễn phát triển của thị trường.
Hiện nay, hoạt động giao dịch hàng hóa qua sở giao dịch chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật Thương mại 2005 và các văn bản dưới luật, chưa bao quát đầy đủ đặc thù của giao dịch phái sinh. Nhiều nội dung như phân loại công cụ, cơ chế thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro hay bảo vệ nhà đầu tư còn thiếu tính đồng bộ.
Trong bối cảnh giá hàng hóa thế giới biến động mạnh, nhu cầu sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro ngày càng gia tăng. Những biến động lớn của giá vàng, năng lượng và nguyên liệu đầu vào thời gian qua đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hình thành một thị trường giao dịch hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng quy định các nguyên tắc khung, đồng thời giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế.
Dự thảo Luật tập trung vào 6 nhóm chính sách lớn, bao gồm: Hoàn thiện khung pháp lý; phát triển hạ tầng thị trường; chuẩn hóa sản phẩm và quy tắc giao dịch; tăng cường quản lý rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư; hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước; và thúc đẩy hội nhập quốc tế.
Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất tổ chức Sở giao dịch hàng hóa phái sinh và Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động độc lập, nhằm nâng cao an toàn hệ thống và kiểm soát rủi ro. Đồng thời, cơ chế giám sát thị trường sẽ được tăng cường theo hướng tập trung, minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Ở góc độ chuyên gia, Võ Trí Thành cho rằng, phát triển thị trường hàng hóa phái sinh không chỉ là vấn đề tài chính mà gắn trực tiếp với nền kinh tế thực, góp phần phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực có tính liên thông cao giữa thương mại và tài chính, đòi hỏi khung pháp lý phù hợp và lộ trình triển khai thận trọng.
Thực tiễn cũng cho thấy nhiều vướng mắc đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước khi tham gia các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro. Các yếu tố về cơ chế đánh giá hiệu quả, quản trị rủi ro và năng lực tài chính vẫn là rào cản cần được tháo gỡ.
Trên cơ sở các ý kiến góp ý, Bộ Công Thương đang tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, tăng tính khả thi. Việc sớm ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc, thúc đẩy hình thành thị trường hiện đại, góp phần nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Hậu Thạch (t/h)
