Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi; Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Đà Nẵng Lê Ngọc Quang; Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Văn Chiến; Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Hùng chủ trì Hội thảo.
Hội thảo nhằm nghiên cứu, làm rõ và khẳng định những đóng góp của cụ Huỳnh Thúc Kháng đối với sự nghiệp đấu tranh vì độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; làm sâu sắc hơn những giá trị trong tư tưởng, nhân cách, đạo đức, tinh thần yêu nước và phụng sự Nhân dân của cụ Huỳnh; việc phát huy di sản của cụ Huỳnh trong xây dựng đất nước và quê hương Đà Nẵng hiện nay.
Khoảng 200 đại biểu tham dự hội thảo, trong đó có hơn 40 tham luận của các nhà khoa học, đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, các cơ quan nghiên cứu, học viện, trường đại học trên cả nước.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết cho biết, trên hành trình đấu tranh vì dân sinh, dân chủ, cụ Huỳnh Thúc Kháng cùng các chí sĩ Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp khởi xướng phong trào Duy Tân ở Trung Kỳ với tôn chỉ “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”, khơi dậy mạnh mẽ phong trào chống sưu thuế năm 1908. Bị thực dân Pháp đàn áp và đày ra Côn Đảo suốt 13 năm (1908 - 1921), Cụ vẫn giữ vững khí tiết, tranh thủ tự học tiếng Pháp để mở rộng tầm nhìn. Sau khi ra tù, Cụ tiếp tục đấu tranh trên nghị trường với cương vị Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ (1926 - 1928) và thẳng thắn từ chức khi tiếng nói nhân dân bị áp chế. Năm 1927, Cụ sáng lập kiêm chủ bút báo Tiếng Dân tại Huế - tờ báo tiếng Việt đầu tiên và tồn tại lâu nhất ở Trung Kỳ trong gần 16 năm - dùng ngòi bút làm vũ khí bênh vực người lao khổ và nuôi dưỡng tinh thần dân tộc.
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, ở tuổi gần 70, Cụ nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Hà Nội gánh vác việc nước. Cuộc gặp gỡ giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụ Huỳnh Thúc Kháng là cuộc gặp gỡ của hai nhân cách lớn trên một nền tảng chung: Độc lập của dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân - biểu tượng sinh động của chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc và tư tưởng trọng dụng hiền tài của Đảng ta.
Cụ đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ (từ tháng 3/1946) và giữ trọng trách Quyền Chủ tịch nước từ cuối tháng 5 đến tháng 10 năm 1946. Vận dụng sáng suốt lời dặn “dĩ bất biến, ứng vạn biến”, Cụ đã vững vàng chèo lái bộ máy chính quyền non trẻ, đập tan các âm mưu phản động, bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng. Bên cạnh đó, với cương vị Hội trưởng Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (Hội Liên Việt), Cụ góp phần quan trọng quy tụ mọi tầng lớp nhân dân vào sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.
Sự cống hiến trọn đời không cầu danh lợi của Cụ đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đúc kết đầy trân trọng: Cụ Huỳnh là người có học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao, cả đời chỉ phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập.
Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh: “Di sản cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại không chỉ thuộc về lịch sử, mà còn để lại những bài học sâu sắc cho hôm nay và mai sau: Trí thức chân chính là trí thức gắn trí tuệ với vận mệnh dân tộc; trí thức chỉ thực sự lớn khi đứng về phía Nhân dân và khối đại đoàn kết chỉ bền vững khi được xây dựng trên sự tin cậy, tôn trọng, đồng thuận vì mục tiêu chung... Với ý nghĩa đó, tôi đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ một số vấn đề:
Một là, làm rõ một cách khách quan, khoa học, toàn diện cuộc đời, sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng trên các lĩnh vực: Phong trào Duy Tân, giáo dục, văn hóa, báo chí, nghị trường, đấu tranh vì dân sinh, dân chủ, đến xây dựng chính quyền cách mạng và tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đặc biệt, nghiên cứu sâu mối quan hệ tin cậy, đồng hành giữa cụ Huỳnh Thúc Kháng với Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những thời khắc hiểm nghèo của cách mạng. Mọi nhận định phải có căn cứ tư liệu xác thực, đúng với sự thật lịch sử.
Hai là, chắt lọc những giá trị và bài học còn nguyên ý nghĩa thời sự: Về bản lĩnh, khí phách, sự liêm chính và tinh thần phụng sự của người trí thức; về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, trọng dụng nhân tài, quy tụ trí thức; về đặt lợi ích quốc gia – dân tộc, hạnh phúc của Nhân dân lên trên hết. Những bài học ấy phải được đúc kết thành luận cứ, kiến nghị cụ thể, phục vụ hoạch định chính sách về xây dựng đội ngũ trí thức và công tác cán bộ hiện nay.
Ba là, đề xuất giải pháp thiết thực để bảo tồn, phát huy và lan tỏa di sản cụ Huỳnh Thúc Kháng trong đời sống xã hội. Đề nghị Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tiếp tục sưu tầm, khai thác tư liệu, sớm biên tập, xuất bản kỷ yếu Hội thảo. Thành phố Đà Nẵng và các tỉnh, thành phố phát huy giá trị các di tích lịch sử, khu lưu niệm gắn với cuộc đời, sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng, đưa di sản của Cụ vào giáo dục truyền thống ở địa phương; các cơ quan báo chí, xuất bản đổi mới cách tuyên truyền, nhất là trên không gian số, để tấm gương cụ Huỳnh Thúc Kháng đến gần hơn với thế hệ trẻ”.
Báo cáo đề dẫn tại Hội thảo, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi khẳng định, cuộc đời cụ Huỳnh Thúc Kháng là tấm gương lấy tri thức phụng sự đất nước, Nhân dân, không mưu cầu địa vị, lợi ích riêng. Trên các lĩnh vực hoạt động, Cụ luôn giữ trọn khí tiết, tinh thần liêm chính, trọng dân, trọng đức, trọng tài và đặt việc nước lên trên lợi ích cá nhân.
Cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh ngày 1/10/1876 trong một gia đình Nho học tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng). Cụ sớm bộc lộ tài năng xuất chúng khi đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương (1900), đỗ đầu thi Hội và đạt học vị Tiến sĩ (1904). Tuy đỗ đạt cao trong hệ thống khoa cử đương thời, Cụ vẫn quyết định khước từ chốn quan trường để dấn thân vào con đường cứu nước với lý tưởng nhất quán trọn đời: Tất cả vì “Dân”. Học vì dân. Viết vì dân. Chịu tù đày vì dân. Gánh vác việc nước cũng vì dân.
Anh Dũng – Đình Khánh
