(TH&CL) - Năm 2013, ngành thuế đã thanh tra, kiểm tra 2.110 DN có dấu hiệu chuyển giá. Trong năm 2013, có khoảng 20% số DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam có hiện tượng thực hiện việc chuyển giá. Dư luận đặt câu hỏi: Luật chưa đủ sức răn đe hay cơ quan chức năng làm chưa hết trách nhiệm?


Con số biết nói

Chuyển giá không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước, mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh giữa các DN.

Năm 2013, toàn ngành thuế đã thanh, kiểm tra được 64.119 DN. Qua kiểm tra, đã truy thu, truy hoàn, phạt 988,1 tỷ đồng (bằng 132,3% so với năm 2012); giảm khấu trừ 136,95 tỷ đồng (bằng 87,8% so với năm 2012); giảm lỗ 4.192,86 tỷ đồng (bằng 94,6% so với năm 2012). Trong đó, truy thu chủ yếu tập trung ở khu vực DN có vốn đầu tư nước ngoài (chiếm 40% tổng số thu).

Phân tích gánh nặng thuế và mức độ dễ đoán của chính sách thuế cho thấy, phần lớn các hoạt động chuyển giá xuất phát từ việc DN muốn chuyển lợi nhuận về nước để được hưởng thuế suất thấp hơn. Nhiều DN biện minh cho hành vi chuyển giá của mình bằng lý do chính sách thuế thiếu minh bạch và thay đổi khó lường, thậm chí, còn gọi đây là sự "chiếm đoạt mềm".

Theo quy định của pháp luật “DN thành lập mới từ dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, khu kinh tế, khu công nghệ cao; DN thành lập mới từ dự án đầu tư thuộc lĩnh vực công nghệ cao, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng đặc biệt quan trọng của Nhà nước, sản xuất sản phẩm phần mềm; DN thành lập mới hoạt động trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường được miễn thuế tối đa không quá 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp tối đa không quá 9 năm tiếp theo…” (Điều 14 Luật Thuế thu nhập DN). Với chính sách ưu đãi này, không ít DN thành lập những công ty con tại các địa bàn, lĩnh vực được miễn giảm thuế thu nhập DN với mục đích chuyển giá. Như vây, từ một chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích đầu tư vào các địa bàn kinh tế khó khăn đã bị lợi dụng, trở thành công cụ để trốn tránh nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Hiện nay, chuyển giá không dừng lại ở DN có vốn đầu tư nước ngoài, mà lan sang các lĩnh vực đầu tư trong nước. Thậm chí, các DN quốc doanh cũng có chuyển giá.

Trình độ quản lý yếu kém?

Bộ Kế hoạch và Đầu tư vừa công bố Dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi theo hướng tạo môi trường thuận lợi, minh bạch hơn cho các nhà đầu tư và hạn chế hiện tượng chuyển giá. Cùng với hoạt động thanh tra, kiểm tra chống chuyển giá, tới đây, Bộ Tài chính sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu về các DN có dấu hiệu khai lỗ giả, luật hóa công tác chống chuyển giá. Chẳng hạn, có thể xây dựng luật riêng hoặc sửa Luật Quản lý thuế, sửa đổi Luật DN quy định rõ nghĩa vụ phải bổ sung vốn trong trường hợp lỗ quá vốn đăng ký.

Thứ trưởng Bộ Tài chính, ông Đỗ Hoàng Anh Tuấn thừa nhận: “Trong lực lượng ngành thuế, mới có 58% có trình độ đại học. Hơn nữa, nhiều cán bộ thanh tra thuế không phải làm tốt ngay khi mà kinh nghiệm, kỹ năng và trách nhiệm chưa thật sự cao. Trong khi đó, các ông chủ của DN lớn, nhất là các DN có vốn đầu tư nước ngoài rất giỏi, có kinh nghiệm làm ăn, kinh doanh khắp thế giới”.

Để thực hiện tốt việc thanh tra, kiểm tra đối với DN thì bản thân cán bộ thanh tra thuế phải có đủ năng lực đánh giá từng hồ sơ, phát hiện những dấu hiệu của hiện tượng chuyển giá... Ngoài ra, các thông tin về thị trường, tỷ suất lợi nhuận ngành... phải được chuẩn bị đầy đủ.

Nên chăng, cần học tập kinh nghiệm một số nước như Hàn Quốc, Nhật Bản là áp dụng hình thức thỏa thuận trước giá với DN để hạn chế việc chuyển giá. Theo đó, có thể thỏa thuận theo hình thức nộp thuế trên 1 đơn vị sản phẩm hay dựa vào doanh số bán ra.

Đinh Việt