Tái cấu trúc nguồn lực để nâng cao hiệu quả đầu tư công
Theo phương án đang được Bộ Tài chính xây dựng, bốn chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được hợp nhất thành một chương trình tổng thể, trên cơ sở giữ nguyên các mục tiêu đã được Quốc hội quyết nghị nhưng tổ chức lại cách thức quản lý và phân bổ nguồn lực.
Bốn chương trình gồm xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; phát triển văn hóa; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
Điểm đáng chú ý của phương án là không cộng gộp cơ học các chương trình, mà sắp xếp lại theo nhóm mục tiêu và nội dung chính sách, đồng thời bảo đảm tính kế thừa để không làm gián đoạn các nhiệm vụ đang triển khai.
Nếu được thông qua, mô hình mới sẽ giúp giảm đầu mối quản lý, hạn chế tình trạng phân tán nguồn lực và tạo điều kiện để các bộ, ngành tập trung vào xây dựng mục tiêu, tiêu chí đánh giá và giám sát kết quả thực hiện thay vì xử lý nhiều thủ tục hành chính riêng lẻ.
Một thay đổi quan trọng khác là cơ cấu nguồn lực được định hướng theo tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Cách phân bổ này được kỳ vọng sẽ tăng tỷ trọng dành cho đầu tư phát triển, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và tạo tác động lan tỏa lớn hơn đối với phát triển kinh tế - xã hội.
Đặc biệt, phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" thể hiện xu hướng phân cấp mạnh hơn trong quản lý đầu tư công. Khi quyền chủ động được mở rộng, địa phương sẽ có điều kiện linh hoạt hơn trong lựa chọn dự án, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện phù hợp với nhu cầu thực tiễn.
Thách thức không nằm ở mô hình mà ở năng lực triển khai
Bên cạnh mục tiêu cải cách, thực tế triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia cũng cho thấy nhiều vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.
Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của các chương trình trong giai đoạn đầu vẫn còn chậm, chủ yếu do nhiều chương trình đang hoàn thiện thủ tục phân bổ vốn, ban hành văn bản hướng dẫn và xác định cơ chế thực hiện.
Không ít địa phương còn gặp khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư, cũng như triển khai dự án tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa – nơi điều kiện địa hình và thời tiết luôn là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến tiến độ thi công.
Điều đó cho thấy, việc thay đổi mô hình quản lý chỉ là điều kiện cần. Hiệu quả thực sự sẽ phụ thuộc vào khả năng hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện ở cả cấp trung ương lẫn địa phương.
Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện phương án xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể, đồng thời thúc đẩy việc phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn và vốn ngân sách năm 2026 theo đúng tiến độ.
Nếu quá trình cải cách được triển khai đồng bộ, việc hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia không chỉ giúp sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực ngân sách mà còn góp phần đổi mới phương thức quản lý đầu tư công theo hướng lấy kết quả làm thước đo, tăng tính chủ động cho địa phương và nâng cao hiệu quả các chính sách phát triển trong giai đoạn tới.
Nam Sơn (t/h)
