Chùa Bút Tháp có tên chữ là "Ninh Phúc thiền tự", nằm bên bờ Nam sông Đuống thuộc tổ dân phố Bút Tháp (phường Trí Quả) là công trình văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng thờ Phật được khởi dựng từ lâu đời, đến thời Trần (thế kỷ XIII) được tu sửa và là nơi trụ trì của Thiền sư Huyền Quang (vị tổ thứ 3 của Thiền phái Trúc Lâm); đến thời Lê Trung Hưng được trùng tu, mở rộng quy mô lớn và hiện vẫn bảo tồn khá nguyên vẹn kiến trúc cổ.
Chùa được xây dựng theo kiểu "Nội công ngoại quốc" với nhiều toà ngang dãy dọc kiểu trăm gian. Tổng thể công trình kiến trúc chùa Bút Tháp được bố trí đăng đối trên một đường Thần đạo theo thứ tự: Tam quan, Gác chuông, Tiền đường, Thiêu hương, Thượng điện, Tích Thiện Am, Nhà trung, Phủ thờ, Hậu đường và hai bên là dãy hành lang, mỗi dãy gồm 26 gian chạy dài từ đầu nhà Tiền đường đến nhà Hậu đường. Hai bên và phía sau công trình chính là vườn chùa với những tòa tháp cổ bằng gạch đá, nổi bật nhất là tháp Báo Nghiêm, tháp Tôn Đức, tháp Tâm Hoa, tháp Ni Châu... Năm 2009, trong quá trình trùng tu tháp Tôn Đức đã phát hiện ra hai quyển sách đồng được cho là do Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc cho làm để an táng cùng với nhà sư Minh Hành khi ông viên tịch vào năm 1659.
Chùa hiện lưu giữ nhiều di vật quý có niên đại thế kỷ XVII–XVIII và 4 bảo vật quốc gia gồm: Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, Tòa Cửu phẩm liên hoa, Bộ tượng Tam Thế và Hương án. Năm 2013, chùa được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Theo văn bia còn bảo lưu được tại chùa, Thiền sư Minh Hành, sinh năm 1595, viên tịch năm 1659, họ Hà, pháp danh là Minh Hành, pháp hiệu là Tại Tại, vào khoảng năm 1630, Thiền sư Minh Hành theo sư phụ là Hòa thượng Chuyết Chuyết từ vùng Quảng Nam, Thuận Hóa ra Thăng Long, Hà Nội, trụ trì tại chùa Trạch Lâm. Năm 1644, sau khi Hòa thượng Chuyết Chuyết qua đời, Thiền sư Minh Hành trụ trì chùa Bút Tháp. Đến năm 1659, ngài viên tịch tại chùa. Hòa thượng Chuyết Chuyết và Thiền sư Minh Hành được coi là Tổ Đệ Nhất và Tổ Đệ Nhị của chùa Bút Tháp. 
Lễ hội chùa Bút Tháp được tổ chức từ ngày 22 đến 24/3 âm lịch hằng năm để kỷ niệm ngày nhà sư Minh Hành viên tịch (1644 - 1659) và được coi là ngày giỗ chung các vị sư tổ chùa Bút Tháp qua các thời kỳ.
Lễ hội gồm phần lễ và phần hội, trong đó phần lễ với những hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng như: Lễ cúng Phật, dâng hương, tế cầu phúc, lễ cúng Tổ… được diễn ra chủ yếu trong khu nội tự. Phần hội với các hoạt động văn hóa, văn nghệ thể thao như: Cờ tướng, bóng bàn, thi thả chim bồ câu bay, biểu diễn nghệ thuật chèo… thu hút đông đảo Nhân dân trong tỉnh cùng sự tham gia, giao lưu của nhiều đoàn văn nghệ, thể thao ở các tỉnh, thành phố như Hà Nội, Hưng Yên…
Lễ hội được tổ chức nhằm tiếp tục gìn giữ, phát huy nét đẹp, giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương, đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương, con người Trí Quả; tăng cường đoàn kết cộng đồng; thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa – tâm linh, phát huy giá trị các di tích.
PV
