Không ít doanh nghiệp FDI vào Việt Nam:Lợi bất cập hại?

(TH&CL) Hiện nay, khu vực DN đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một bộ phận hữu cơ của nền kinh tế Việt Nam, đóng góp khoảng 20% GDP, trên 60% xuất khẩu, khoảng 45% sản lượng công nghiệp, 1/4 tổng đầu tư xã hội hàng năm…

Lắp ráp linh kiện điện tử cao tại Công ty Samsung Việt Nam.  Ảnh  Hải Linh

Tuy nhiên, việc hàng loạt DN FDI có tên tuổi, thời gian qua bị vạch trần hành vi chuyển giá trốn thuế, cũng như mối nguy hại xung quanh việc nhiều “ông lớn” FDI đang dần lấn át DN nội - là một vấn đề nan giải khiến cơ quan chức năng cũng như các DN trong nước phải đau đầu.

Gian lận xuất xứ hàng hóa

TS. Lưu Đức Hải, Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết, tình trạng các DN FDI gian lận xuất xứ hàng hóa khá phổ biến theo kiểu: nhập khẩu bán thành phẩm gần như hoàn chỉnh; nhập bán thành phẩm nhưng khai là nguyên liệu; khối lượng hàng hóa xuất khẩu gia tăng đột biến, hay giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa chưa đạt điều kiện được cấp xuất xứ, chuyển giá thông qua chuyển giao hữu hình, vô hình, chuyển giá thông qua chuyển giao dịch vụ hoặc thông qua chi trả lãi vay vốn sản xuất kinh doanh… Vừa qua, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện hàng loạt DN FDI liên tục khai lỗ lớn, trong khi vẫn mở rộng đầu tư, những hành vi này đã gây thất thu ngân sách nhà nước hàng nghìn tỷ đồng và có dấu hiệu của chuyển giá. Theo thống kê, đã có khoảng 500 DN FDI bỏ trốn. Nguyên nhân chính được xác định do các DN FDI không đủ sức cạnh tranh, chính sách thuế XNK và việc buông lỏng quản lý sau cấp phép.

Đánh giá về việc thực hiện cam kết cho phép các DN FDI được bổ sung kinh doanh thương mại, ông Lưu Đức Hải cho rằng, sau khi gia nhập WTO, các DN FDI đã thực hiện chức năng thương mại trong tổng số DN FDI đăng ký bổ sung chức năng thương mại tăng lên rất nhanh. Các DN thực hiện chức năng thương mại chủ yếu kinh doanh thêm các mặt hàng liên quan đến hoạt động sản xuất của DN mình.

Tuy nhiên, theo ông Hải, mặc dù, những DN FDI thực hiện chức năng thương mại hoạt động có hiệu quả hơn những DN chưa thực hiện chức năng thương mại, nguồn vốn đầu tư cho sản xuất vẫn tăng đều, doanh thu tăng, chi phí cho hoạt động chính tăng, nhưng đóng góp cho Nhà nước và xã hội lại có xu hướng giảm. Số DN FDI bổ sung chức năng thương mại khai báo lỗ với tỷ lệ 2 - 3 năm nhiều hơn. Chủ trương thực hiện cam kết bổ sung chức năng thương mại là tốt cho DN, song phần lớn số DN này bỏ trốn, nộp ngân sách và các khoản thu nhập cho người lao động giảm sút...

Số liệu điều tra của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, các DN FDI đầu tư vào Việt Nam sử dụng tới 53% nguyên liệu nhập nước ngoài. Vì vậy, theo ông Hải để giảm thâm hụt trong nước, Nhà nước cần thu hút FDI vào ngành công nghiệp phụ trợ để DN trong nước cung cấp sản phẩm đầu vào nhiều nhất cho DN FDI, giảm thiểu nhập siêu, tăng cường quản lý, tránh gian lận thương mại…

FDI thâu tóm doanh nghiệp nội?

Báo cáo 9 tháng đầu năm của Bộ Công thương cho thấy, kim ngạch xuất khẩu (KNXK) đạt 96,27 tỷ USD, tăng 15,5% so với cùng kỳ năm 2012. Tuy nhiên, trong tổng KNXK, khu vực DN FDI chiếm tới 61%, đạt 58,69 tỷ USD (không kể dầu thô), tăng 27,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Hiện nhiều nhóm hàng XK chủ lực có kim ngạch cao đã rơi vào tay các DN FDI. Cụ thể, KNXK điện thoại và linh kiện đạt 15,521 tỷ USD, trong đó DN FDI chiếm tới hơn 15,4 tỷ USD; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện 7,7 tỷ USD, DN FDI chiếm tới 7,568 tỷ USD. Chưa hết, KNXK nhiều nhóm ngành hàng chủ lực khác cũng phụ thuộc phần lớn vào DN FDI như giày dép 4,6/6 tỷ USD; dệt may gần 7,8/13 tỷ USD; sản phẩm gỗ 1,6/2,6 tỷ USD; túi xách, va li, mũ, ô dù hơn 0,9/1,38 tỷ USD...

Với nhóm hàng nông thủy sản (vốn là lợi thế của DN trong nước) cũng đang bị DN FDI nhảy vào tận thu và đạt KNXK không nhỏ như cà phê 0,67/2,2 tỷ USD; thủy sản 0,4/4,6 tỷ USD; hạt tiêu 251/748 triệu USD; rau quả 78/787 triệu USD... Đại diện Bộ Công Thương cho biết, số liệu trên chứng tỏ, mảng sáng XK hiện đang thuộc về khu vực FDI; còn mảng tối đang bao trùm DN Việt Nam.

Nhận định về khả năng DN FDI sẽ đồng loạt thâu tóm DN nội, TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh doanh (BDI) cho rằng: Nguy cơ này ngày càng lớn, một phần do tiềm lực tài chính của các DN nội địa yếu, trình độ quản lý và công nghệ rất thấp. Mặt khác, hiệu lực của bộ luật chống hạn chế cạnh tranh đang được thực thi một cách kém hiệu quả. Trên thực tế, một số ngành công nghiệp của Việt Nam như hóa mỹ phẩm, thực phẩm chế biến, thức ăn gia súc… đang dần bị thâu tóm mà các cơ quan chức năng (Cục Quản lý cạnh tranh) cũng “bó tay” do không đủ quyền hạn và năng lực thể chế cần thiết để thực hiện chức năng của mình.

Kiều Tuyết