Kiểm soát rủi ro trong lĩnh vực XK gỗ: Cần “bàn tay” của Nhà nước

THCL Không thể phủ nhận trong thời gian qua, ngành chế biến xuất khẩu gỗ đã tỏ rõ sự chủ động trong việc tìm kiếm và hiện thực hóa cơ hội thị trường. Tuy nhiên, ngành này sẽ khó duy trì thành tích khi các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam đồng loạt siết chặt các quy định liên quan tới gỗ, đặc biệt là tính hợp pháp của gỗ nguyên liệu.

Tiềm năng rộng mở

Ngày 6/10 tại Hà Nội, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam tổ chức hội thảo “Tận dụng không gian chính sách để hỗ trợ các ngành kinh tế nội địa. Trường hợp của ngành chế biến xuất khẩu gỗ và ngành bán lẻ”.

Đề cập tới không gian chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nội địa Việt Nam, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Trung tâm WTO và Hội nhập (Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) đã khái quát những biện pháp hỗ trợ; định hình phần không gian chính sách còn lại cho các ngành sản xuất, xuất khẩu gỗ và ngành dịch vụ (thuộc ngành bán lẻ).

Cụ thể với ngành chế biến xuất khẩu gỗ, theo bà Trang, ngành này có tiềm năng phát triển lớn với kim ngạch xuất khẩu tăng 6 lần trong 10 năm (2004-2014), và là ngành duy nhất hoàn thành mục tiêu trước 5 năm (kim ngạch xuất khẩu năm 2015 đạt 6,9 tỷ USD). Quy mô ngành cũng tương đối lớn với 3.900 doanh nghiệp thuộc 340 làng nghề trên cả nước và thu hút 300.000 lao động.

Bên cạnh đó, ngành này có tác động trực tiếp tới chính sách môi trường và phát triển bền vững, đồng thời là đầu ra cho sản xuất lâm nghiệp với hàng triệu lao động trồng rừng.

Cũng theo Dự thảo Báo cáo nghiên cứu “Các rủi ro chính đối với ngành chế biến xuất khẩu gỗ trong bối cảnh hội nhập – thực trạng và đề xuất giải pháp chính sách”, Trung tâm WTO và Hội nhập chỉ rõ: có 5 rủi ro đáng kể nhất mà ngành đang và sẽ tiếp tục phải đối mặt trong thời gian tới.

Đó là rủi ro liên quan tới khả năng đáp ứng yêu cầu về tính hợp pháp của gỗ nguyên liệu; rủi ro xuất phát từ việc thiếu hệ thống kiểm soát chuỗi cung; rủi ro trong đảm bảo tuân thủ pháp luật; rủi ro do thiếu hiểu biết về quy định của các thị trường xuất khẩu; rủi ro phát sinh từ những hạn chế trong khả năng kiểm soát các yếu tố thị trường có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động xuất khẩu.

Bối cảnh hội nhập mới, đặc biệt với việc Việt Nam đàm phán/ký TPP và EVFTA mở ra cho ngành chế biến xuất khẩu gỗ nước ta những cơ hội thị trường to lớn. Tuy nhiên, chúng ta có nắm bắt được và hiện thực hóa cơ hội bằng tăng trưởng xuất khẩu hay không thì phụ thuộc phần lớn vào việc các doanh nghiệp Việt có thể khắc phục, kiểm soát 5 nhóm rủi ro trên như thế nào.

Sự hỗ trợ của Nhà nước

Không thể phủ nhận trong thời gian qua, ngành chế biến xuất khẩu gỗ đã tỏ rõ sự chủ động trong việc tìm kiếm và hiện thực hóa cơ hội thị trường. Tuy nhiên, các nghiên cứu đánh giá đều đồng loạt nhận định rằng ngành này sẽ khó duy trì thành tích khi các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam đồng loạt siết chặt các quy định liên quan tới gỗ, đặc biệt là tính hợp pháp của gỗ nguyên liệu. Doanh nghiệp ngành gỗ có thể rất năng động trong khai thác thị trường nhưng chưa có sự nhận thức và chuẩn bị đầy đủ cho những rủi ro.

Nhưng phân tích theo một khía cạnh khác, ngoài sự chủ động bắt buộc phải có của doanh nghiệp thì cần hơn cả là chính sách hỗ trợ, thúc đẩy từ phía Nhà nước. “Bàn tay” của Nhà nước trong trường hợp này là cần thiết bởi nhiều lý do.

Thứ nhất, dường như các doanh nghiệp ngành gỗ khó có thể tự mình khắc phục đầy đủ các rủi ro. Kết quả khảo sát đã cho thấy một tỷ lệ lớn các doanh nghiệp đều có thể vướng vào các rủi ro trong xuất khẩu. Với quy mô sản xuất nhỏ, mang tính thời vụ, nguồn lực hạn chế thì phần đông trong số đó chưa có hoặc có thể không sẵn sàng áp dụng biện pháp nào để khắc phục.

Thứ hai, trong một số chừng mực nhất định, khả năng khắc phục rủi ro của mỗi doanh nghiệp không chỉ ảnh hưởng tới bản than doanh nghiệp liên quan mà còn tác động lớn đến một nhóm lớn doanh nghiệp.

Ví dụ cụ thể nhất, khi phát hiện vi phạm của một vài doanh nghiệp Việt, nước nhập khẩu có thể đưa ra cảnh báo hoặc siết chặt cơ chế kiểm soát, quy định đối với tất cả các doanh nghiệp khác đang hoặc sẽ xuất khẩu sang thị trường liên quan. Do đó, sự hỗ trợ của Nhà nước để giảm mức độ rủi roc ho cả ngành là rất có ý nghĩa.

Thứ ba, sự hỗ trợ đó nếu hiệu quả sẽ không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho ngành mà còn tác động tích cực tới thu nhập, việc làm của người lao động trong ngành cũng như bộ phận dân cư nhạy cảm sống bằng nghề trồng rừng, cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ.

Thứ tư, các rủi ro đối với ngành chế biến gỗ phần lớn gắn với các yêu cầu về tính hợp pháp của gỗ nguyên liệu, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tới yêu cầu tuân thủ các quy định về khai thác, vận chuyển, chế biến, lưu thông sản phẩm của chính nước sở tại. Sự hỗ trợ của Nhà nước với các doanh nghiệp để họ đáp ứng được các yêu cầu này của thị trường xuất khầu và đồng thời cũng là cách để tăng cường việc thực thi pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này.

Đoàn Huế