Ngăn chặn hàng giả: Cần chuyển sang kiểm soát toàn bộ chuỗi lưu thông hàng hóa

Việc gỡ bỏ hơn 9.000 sản phẩm vi phạm và chặn trên 2.000 gian hàng có dấu hiệu vi phạm trên các sàn thương mại điện tử trong 6 tháng đầu năm 2026 là tín hiệu tích cực trong cuộc chiến chống hàng giả trên không gian số. Tuy nhiên, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) cho rằng, muốn tạo chuyển biến thực chất, công tác quản lý không chỉ dừng ở việc xử lý từng vụ việc mà cần chuyển sang kiểm soát toàn bộ chuỗi lưu thông hàng hóa, từ người bán, dòng tiền đến kho hàng và dữ liệu giao dịch.

Phóng viên: Thưa ông, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã phối hợp với các sàn thương mại điện tử gỡ bỏ hơn 9.000 sản phẩm vi phạm và chặn trên 2.000 gian hàng có dấu hiệu vi phạm. Ông nhìn nhận như thế nào về kết quả này?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Trước hết, đây là tín hiệu rất đáng ghi nhận. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, tốc độ xuất hiện của các gian hàng mới luôn nhanh hơn khả năng phát hiện và xử lý của cơ quan chức năng. Vì vậy, việc các cơ quan quản lý phối hợp trực tiếp với các sàn thương mại điện tử để rà soát, gỡ bỏ sản phẩm vi phạm và khóa các gian hàng có dấu hiệu vi phạm cho thấy cách tiếp cận đã chuyển từ bị động sang chủ động hơn.

Tuy nhiên, nếu nhìn rộng, chúng ta sẽ thấy đây mới chỉ là phần nổi của vấn đề. Một gian hàng bị khóa hôm nay có thể nhanh chóng “tái sinh” dưới một tên gọi khác vào ngày mai nếu chưa xác định được chủ thể thực sự đứng sau, chưa kiểm soát được dòng tiền, kho hàng và mạng lưới phân phối.

Chống hàng giả trên môi trường số vì thế không thể dừng ở việc gỡ bỏ một sản phẩm hay đóng một tài khoản bán hàng. Muốn tạo chuyển biến thực chất, cần xây dựng cơ chế xác thực người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch, quản lý thông tin kho hàng, đơn hàng và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý với các nền tảng thương mại điện tử. Khi toàn bộ chuỗi được đặt dưới cơ chế giám sát, hiệu quả phòng, chống hàng giả mới có thể bền vững.

Phóng viên: Hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang dịch chuyển rất nhanh lên không gian mạng. Theo ông, đâu là những giải pháp cần ưu tiên trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Theo tôi, muốn theo kịp sự thay đổi của các đối tượng vi phạm thì giải pháp cũng phải thay đổi tương ứng. Trước hết, phải tuân thủ các quy định của Luật Thương mại điện tử (có hiệu lực từ 1/7/2026) để bắt kịp thực tiễn.

Mô hình kinh doanh trên nền tảng số phát triển rất nhanh, trong khi nhiều quy định vẫn được xây dựng cho phương thức kinh doanh truyền thống. Chính những khoảng trống này khiến việc xử lý nhiều vụ việc còn mất thời gian hoặc thiếu tính răn đe.

Song song với đó, chúng ta cần xác định công nghệ là công cụ quan trọng trong cuộc chiến chống hàng giả. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu, nhận diện dấu hiệu bất thường và cảnh báo sớm sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện vi phạm ngay từ khi mới hình thành, thay vì chờ đến khi hàng giả đã lan rộng trên thị trường.

Một giải pháp không kém phần quan trọng là nâng cao trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử và các nền tảng số. Đây không chỉ là nơi kết nối người mua với người bán mà còn là “cửa ngõ” kiểm soát hàng hóa lưu thông trên môi trường mạng. Khi các nền tảng chủ động xác thực người bán, phối hợp với cơ quan chức năng và chủ sở hữu thương hiệu trong việc rà soát, xử lý các sản phẩm vi phạm thì hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều so với việc xử lý riêng lẻ.

Phóng viên: Có ý kiến cho rằng, cuộc chiến chống hàng giả hiện nay không thể chỉ đặt lên vai lực lượng chức năng. Quan điểm của ông thì sao?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Tôi hoàn toàn đồng tình. Đây không phải là trách nhiệm của riêng một cơ quan hay một lực lượng nào, mà là nhiệm vụ của cả hệ thống.

Cơ quan quản lý giữ vai trò kiến tạo thể chế, tổ chức thực thi pháp luật và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Doanh nghiệp phải chủ động bảo vệ thương hiệu của mình bằng việc đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, áp dụng các giải pháp truy xuất nguồn gốc, tem chống giả và tích cực phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm.

Đối với các sàn thương mại điện tử, bảo vệ người tiêu dùng cần được xem là trách nhiệm cốt lõi chứ không chỉ là nghĩa vụ hỗ trợ. Khi một nền tảng để hàng giả tồn tại quá lâu hoặc thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả thì chính uy tín của nền tảng đó cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Còn với người tiêu dùng, mỗi lựa chọn mua hàng đều góp phần định hình thị trường. Khi người dân ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, không tiếp tay cho hàng hóa giá rẻ bất thường và chủ động phản ánh các dấu hiệu vi phạm, “đất sống” của hàng giả sẽ dần bị thu hẹp.

Tôi vẫn luôn cho rằng, người tiêu dùng chính là tuyến phòng vệ đầu tiên và cũng là tuyến phòng vệ bền vững nhất trong công cuộc chống hàng giả.

Phóng viên: Theo ông, để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ thương hiệu Việt Nam trong giai đoạn tới, đâu là điều cần được ưu tiên nhất?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Điều tôi kỳ vọng nhất là công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả sẽ chuyển từ tư duy xử lý theo từng đợt cao điểm sang cơ chế giám sát thường xuyên, liên tục.

Các đối tượng vi phạm luôn thay đổi phương thức hoạt động rất nhanh. Nếu chúng ta chỉ xử lý sau khi vi phạm đã xảy ra thì sẽ luôn ở thế bị động. Muốn đi trước một bước, cần xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, kết nối thông tin giữa các lực lượng chức năng và tăng cường chia sẻ dữ liệu với các nền tảng thương mại điện tử.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, yếu tố con người cũng đặc biệt quan trọng. Đội ngũ thực thi cần được nâng cao năng lực chuyên môn, tăng cường trách nhiệm công vụ và kiên quyết xử lý những trường hợp tiếp tay, bao che hoặc bảo kê cho các hành vi vi phạm. Kỷ cương chỉ được thiết lập khi mọi hành vi vi phạm, dù của đối tượng kinh doanh hay của cán bộ thực thi, đều được xử lý nghiêm minh.

Khi pháp luật được thực thi nghiêm minh, công nghệ được ứng dụng hiệu quả và trách nhiệm của từng chủ thể được đặt đúng vị trí, thị trường sẽ ngày càng minh bạch. Đó không chỉ là điều kiện để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư, phát triển thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Trân trọng cảm ơn ông!

Thái Hằng (thực hiện)