Dù giúp các trường kiểm soát chất lượng đầu vào, phương thức thi tuyển đang bộc lộ nhiều hạn chế về kinh phí và tính công bằng. Việc tổ chức các kỳ thi quy mô lớn tiêu tốn nguồn ngân sách đáng kể cho công tác coi thi, chấm thi, đồng thời buộc phụ huynh phải đầu tư lớn vào các lớp học thêm, luyện thi.
Sự bất hợp lý còn nằm ở việc chênh lệch điểm trúng tuyển giữa các khu vực. Có tình trạng thí sinh đạt dưới 5 điểm mỗi môn vẫn trúng tuyển tại trường này, trong khi ở trường khác, thí sinh phải đạt gần 9 điểm mới có cơ hội đỗ. Thực tế này cho thấy kỳ thi hiện mang tính chất sàng lọc và phân luồng theo chỉ tiêu cục bộ hơn là đánh giá toàn diện năng lực học sinh sau bậc THCS.
Năm học 2026-2027, nhiều địa phương như Lâm Đồng, Vĩnh Long và Cà Mau đã tiên phong chuyển sang phương thức xét tuyển cho các trường THPT đại trà, chỉ giữ thi tuyển đối với các trường chuyên. Hình thức này nhận được sự đồng thuận cao nhờ đánh giá quá trình rèn luyện của học sinh suốt 4 năm học thay vì chỉ dựa vào một kỳ thi ngắn ngủi.
Tuy nhiên, phương thức xét tuyển chỉ thực sự hiệu quả khi việc kiểm tra tại các trường THCS đảm bảo tính công tâm, thực chất và không chạy theo bệnh thành tích. Đây là bài toán về sự trung thực trong giáo dục mà các cơ quan quản lý cần giám sát chặt chẽ để đảm bảo công bằng cho mọi thí sinh.
Theo định hướng của Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, Việt Nam đặt ra các mốc mục tiêu quan trọng về giáo dục phổ thông.
Đến năm 2030: Hoàn thành phổ cập giáo dục bắt buộc đến hết THCS và bảo đảm ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành THPT hoặc tương đương.
Đến năm 2035: Tiến tới phổ cập THPT và tương đương trên phạm vi toàn quốc.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, giải pháp căn cơ nhất vẫn là đẩy mạnh đầu tư phát triển hệ thống trường lớp, cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Khi quy mô trường công lập đáp ứng đủ nhu cầu học tập, áp lực thi cử vào lớp 10 sẽ tự nhiên giảm bớt, giúp tiết kiệm chi phí cho gia đình và tạo cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng hơn cho mọi học sinh.
Nguyễn Thanh
