Tham dự cuộc họp có PGS.TS Bùi Văn Liêm - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hội Khảo cổ học Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; PGS.TS Bùi Chí Hoàng - Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cùng các thành viên Hội đồng thẩm định được thành lập theo Quyết định số 3946/QĐ-UBND ngày 3/8/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng.
Hai hiện vật, những dấu tích văn hóa đặc biệt
Theo hồ sơ do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình bày, Linga - Yoni Mương Mán được phát hiện vào tháng 4/2007 tại thôn Đằng Thành, xã Mương Mán, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận cũ, nay thuộc xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng.
Hiện vật có niên đại nửa cuối thế kỷ VIII, được chế tác từ sa thạch hạt mịn màu xám đen, dài 51cm, rộng 35cm, cao 7cm, nặng 27,6kg và hiện được Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng lưu giữ.
Đáng chú ý, đây là bộ Linga - Yoni được chế tác liền khối, còn nguyên vẹn, có bố cục cân đối và hoàn chỉnh. Hồ sơ khoa học đánh giá hiện vật có giá trị nổi bật về văn hóa, lịch sử, khoa học và nghệ thuật; phản ánh quá trình giao lưu, tiếp biến giữa văn hóa Champa và Ấn Độ giáo.
Không chỉ có giá trị về mặt tín ngưỡng, Linga - Yoni Mương Mán còn cho thấy trình độ điêu khắc, kỹ thuật chế tác đá của cư dân Champa vào khoảng thế kỷ VIII.
Trong khi đó, Linga thạch anh được phát hiện năm 1993 tại phế tích kiến trúc số 4 thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên.
Hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ VIII sau Công nguyên, dài 25cm, đường kính giữa thân 9,2cm, đường kính chân 7,5cm và nặng 3,435kg.
Theo hồ sơ khoa học, Linga thạch anh được xác định là vật thờ trung tâm trong chính điện của một kiến trúc đền thờ Hindu giáo, gắn với những nghi lễ quan trọng.
Giá trị đặc biệt của hiện vật còn nằm ở tính xác thực và bối cảnh phát hiện. Đây là hiện vật gốc, được phát hiện trực tiếp trong tầng văn hóa tại kiến trúc Gò 4 của Khu khảo cổ Cát Tiên.
Hồ sơ đánh giá Linga thạch anh có kích thước lớn trong nhóm Linga cùng chất liệu được biết đến. Đặc biệt, đây là Linga hình trụ tròn duy nhất bằng thạch anh được phát hiện và chế tác hoàn chỉnh theo quy chuẩn. 
Với những đặc điểm này, hiện vật có giá trị quan trọng đối với nghiên cứu khảo cổ học, lịch sử, tôn giáo, văn hóa và nghệ thuật, góp phần làm rõ đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của cư dân cổ Nam Tây Nguyên cũng như vai trò của Khu khảo cổ Cát Tiên trong dòng chảy văn hóa khu vực.
Hoàn thiện hồ sơ, phát huy giá trị di sản
Tại cuộc họp, các chuyên gia đánh giá cao chất lượng thuyết minh và hồ sơ khoa học của hai hiện vật. Tuy nhiên, để hồ sơ có sức thuyết phục cao hơn, các thành viên Hội đồng đề nghị tiếp tục bổ sung, làm rõ những nội dung liên quan đến nguồn gốc, tính độc bản cũng như các giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, khoa học và nghệ thuật của từng hiện vật.
Các chuyên gia cũng đề nghị Lâm Đồng tiếp tục nghiên cứu, thống kê và đánh giá các hiện vật có giá trị khác đang được lưu giữ trên địa bàn, qua đó từng bước lập hồ sơ đề nghị thẩm định, công nhận bảo vật quốc gia.
Đồng thời, tỉnh cần nghiên cứu phương án xây dựng khu phức hợp trưng bày các hiện vật tại Khu khảo cổ Cát Tiên, tạo không gian để bảo tồn, giới thiệu và phát huy giá trị của hệ thống di sản khảo cổ đặc biệt này.
Kết quả thẩm định, 100% chuyên gia và thành viên Hội đồng thống nhất đề nghị công nhận bảo vật quốc gia cấp tỉnh đối với hai hiện vật Linga - Yoni Mương Mán và Linga thạch anh.
Phát biểu kết luận cuộc họp, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Đinh Văn Tuấn yêu cầu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng tỉnh tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý của chuyên gia, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ theo đúng quy định.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị khẩn trương tham mưu UBND tỉnh tờ trình để thực hiện các bước tiếp theo trong quá trình đề nghị công nhận hai hiện vật là bảo vật quốc gia.
Theo ông Đinh Văn Tuấn, việc bảo vệ, gìn giữ bảo vật quốc gia phải đi cùng với xây dựng phương án phát huy giá trị. Các khu bảo tồn, trưng bày cần được nghiên cứu theo hướng vừa phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục, vừa đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng.
Qua đó, các giá trị văn hóa, lịch sử của Lâm Đồng không chỉ được bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn lực đóng góp cho phát triển du lịch, kinh tế - xã hội của địa phương.
Hoàng Phương (t/h)
