Lào Cai chuyển lợi thế thành năng lực phát triển - Kỳ II: Từ hành lang giao thông đến hành lang giá trị

Nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và kết nối trực tiếp với vùng Tây Nam Trung Quốc, Lào Cai có lợi thế địa kinh tế đặc biệt. Trong không gian phát triển mới, lợi thế ấy càng có ý nghĩa khi các vùng sản xuất, công nghiệp, đô thị, du lịch và thị trường được đặt trong một cấu trúc rộng hơn, làm gia tăng nhu cầu kết nối cả bên trong địa phương lẫn với các trung tâm kinh tế bên ngoài.

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành cực tăng trưởng và trung tâm kết nối giao thương giữa Việt Nam, các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc, yêu cầu không chỉ là mở rộng hạ tầng, mà còn phải hình thành những mạch kết nối đủ sức đưa vùng nguyên liệu tới nơi chế biến, sản phẩm tới thị trường, liên thông các khu vực kinh tế động lực và đưa lợi thế cửa ngõ vượt ra ngoài chức năng trung chuyển.

Hạ tầng chiến lược mở rộng không gian kết nối

Trong định hướng phát triển giai đoạn mới, hạ tầng là một trong những điều kiện quan trọng để không gian kinh tế của Lào Cai thực sự vận hành. Khi các vùng có chức năng khác nhau được đặt trong cùng một cấu trúc, khả năng kết nối giữa chúng quyết định nguồn lực có thể lưu chuyển và bổ trợ cho nhau đến đâu.

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Lào Cai năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đề nghị các bộ, ngành tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Lào Cai để cụ thể hóa các cơ chế, chính sách đặc thù; ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công, thu hút đầu tư tư nhân, triển khai quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả để sớm hoàn thành các dự án giao thông động lực mang tính liên vùng, liên quốc gia như tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng dài 360 km, Cảng hàng không Sa Pa với công suất 3 triệu hành khách/năm, mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai đoạn Yên Bái - Lào Cai dài trên 120 km lên 4 làn xe, đường nối Nghĩa Lộ với cao tốc Nội Bài - Lào Cai dài trên 47 km và các tuyến kết nối liên vùng. Đồng thời, phát triển hạ tầng logistics và kinh tế cửa khẩu được xác định là một trong những lĩnh vực trọng tâm để cộng đồng doanh nghiệp nghiên cứu đầu tư.

Khi được đặt trong cùng một mạng lưới quy hoạch thống nhất, hệ thống giao thông này không chỉ mở thêm phương thức vận tải mà còn mở rộng khả năng kết nối các khu vực kinh tế. Khi đó đường sắt tạo trục nối khu vực cửa khẩu với Hà Nội và hệ thống cảng biển Hải Phòng; cao tốc tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong vận tải đường bộ; các tuyến liên vùng rút ngắn khoảng cách giữa những khu vực sản xuất với các trung tâm kinh tế; còn Cảng hàng không quốc tế Sa Pa sẽ bổ sung một phương thức tiếp cận có ý nghĩa đối với du lịch và dịch vụ.

Từ đây, giá trị của hệ thống kết nối vì thế không chỉ nằm ở việc rút ngắn quãng đường hay thời gian di chuyển, mà ở khả năng mở rộng không gian hoạt động của từng khu vực kinh tế. Vùng nguyên liệu có điều kiện tiếp cận gần hơn với nơi chế biến và phân phối; khu vực sản xuất thuận lợi hơn trong kết nối với cửa khẩu, đường sắt và logistics; các điểm đến du lịch cũng mở rộng khả năng tiếp cận thị trường khách.

Những thay đổi về hạ tầng đang mở thêm điều kiện để hàng hóa, nguồn lực và thị trường được kết nối thuận lợi hơn. Nhưng hạ tầng mới chỉ tạo ra khả năng lưu chuyển. Giá trị kinh tế còn phụ thuộc vào việc những dòng lưu chuyển đó có được gắn với sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ và thị trường hay không.

Với một địa phương cửa ngõ, cửa khẩu tạo dòng hàng, giao thông tạo khả năng vận chuyển, còn logistics là mắt xích nối dòng lưu chuyển với các hoạt động kinh tế phía sau. Khi những chức năng này được tổ chức đồng bộ, lợi thế biên giới mới có điều kiện mở rộng từ thông quan sang thương mại, dịch vụ và sản xuất.

Mở rộng giá trị từ lợi thế cửa ngõ

Kinh tế cửa khẩu là một trong những lợi thế nổi bật của Lào Cai trong nhiều năm qua. Nhưng khi địa phương hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kết nối giao thương, lợi thế ấy cần được đặt trong mối quan hệ rộng hơn với logistics, sản xuất, chế biến, thương mại và thị trường. Bởi nếu hàng hóa chỉ đi qua địa bàn, phần giá trị mà nó đem lại cho địa phương chỉ ở lĩnh vực vận tải và giao nhận nhưng nếu khối lượng hàng hóa đó kéo theo dịch vụ kho bãi, logistics, chế biến, thương mại và phân phối thì giá trị đem lại cho nền kinh tế sẽ được mở rộng hơn gấp nhiều lần.

Ngược lại, hạ tầng kết nối cũng quyết định khả năng hàng hóa của Lào Cai đi ra thị trường. Khi đó, nông sản, sản phẩm công nghiệp hay hàng hóa từ các vùng sản xuất có thêm cơ hội mở rộng đầu ra khi tiếp cận thuận lợi với hệ thống phân phối, các trung tâm kinh tế và những dòng giao thương quốc tế.

Bàn luận về vấn đề này, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng Lào Cai cần chuyển từ kinh tế cửa khẩu sang kinh tế kết nối, từ vận chuyển hàng hóa sang chế biến sâu và phát triển các dịch vụ gia tăng để doanh nghiệp địa phương có thể tham gia vào chuỗi, qua đó “biến một hành lang giao thông thành một hành lang giá trị”. Cách đặt vấn đề này đã làm rõ hơn yêu cầu phía sau những tuyến kết nối về việc giá trị không chỉ nằm ở năng lực vận chuyển, mà còn ở những hoạt động kinh tế được hình thành từ dòng lưu chuyển.

Thực tế đầu tư của doanh nghiệp cho thấy khả năng kết nối các giá trị tại Lào Cai cũng đang được nhìn nhận theo những chiều khác nhau. Cụ thể, với Central Retail, kết nối được thể hiện ở chiều từ sản phẩm địa phương tới hệ thống phân phối và thị trường.

Central Retail đánh giá Lào Cai có lợi thế phát triển thương mại, dịch vụ, logistics và kinh tế cửa khẩu; đồng thời đã đưa Trung tâm thương mại GO! Lào Cai vào vận hành từ tháng 5/2022 và Trung tâm thương mại GO! Yên Bái từ tháng 9/2025. Theo doanh nghiệp, mỗi trung tâm góp phần tạo việc làm cho gần 1.000 lao động địa phương.

Đáng chú ý, Central Retail mong muốn đưa nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản của Lào Cai tiếp cận nhiều người tiêu dùng hơn, qua đó mở rộng thị trường và góp phần nâng cao giá trị sản phẩm địa phương. Khi sản phẩm đi vào một hệ thống phân phối rộng hơn, kết nối thị trường đồng thời đặt ra những yêu cầu cao hơn về chất lượng, tiêu chuẩn, sản lượng và khả năng cung ứng ổn định đối với vùng sản xuất.

Ở một chiều khác, Công ty Cổ phần Erex của Nhật Bản đặt vùng nguyên liệu, chế biến, logistics, sản xuất và nguồn nhân lực trong cùng một chuỗi. Theo ông Yasushi Saito, Thành viên Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Erex, đồng thời là Tổng Giám đốc Công ty TNHH Erex Quốc tế, doanh nghiệp đang triển khai hai dự án tại Lào Cai với tổng vốn đầu tư khoảng 140 triệu USD cho rằng: Trong quá trình nghiên cứu và triển khai các dự án tại Việt Nam, chúng tôi nhận thấy Lào Cai là một địa phương có nhiều lợi thế nổi bật để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là trong lĩnh vực sinh khối. Đó là vị trí trung tâm kết nối giữa các tỉnh miền núi và trung du phía Bắc của Việt Nam; hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện; nguồn tài nguyên sinh khối và lâm nghiệp phong phú; cùng với quyết tâm rất cao của lãnh đạo tỉnh trong việc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

"Erex mong muốn sẽ đầu tư lâu dài tại Việt Nam nói chung và tỉnh Lào Cai nói riêng. Định hướng đầu tư của chúng tôi không chỉ dừng ở xây dựng nhà máy năng lượng sinh khối, mà hướng tới phát triển toàn bộ chuỗi giá trị, từ thu mua nhiên liệu, chế biến sinh khối, logistics đến vận hành nhà máy và đào tạo nguồn nhân lực địa phương”, ông Yasushi Saito khẳng định.

Qua đây, có thể thấy lợi thế kết nối có thể đi vào quá trình tạo giá trị theo những cách khác nhau. Một chiều mở rộng đầu ra cho sản phẩm địa phương; chiều còn lại kết nối vùng nguyên liệu với chế biến, logistics, sản xuất và nguồn nhân lực. Điểm gặp nhau là giá trị không chỉ nằm ở quá trình lưu chuyển, mà được mở rộng khi từ những dòng kết nối hình thành thêm các mắt xích kinh tế trên địa bàn.

Phía sau những tuyến kết nối

Khi yêu cầu được nâng từ lưu chuyển sang tạo giá trị, hạ tầng cũng cần được nhìn trong một cấu trúc rộng hơn. Các tuyến giao thông, cửa khẩu và logistics chỉ phát huy đầy đủ vai trò khi kết nối được vùng nguyên liệu với sản xuất, chế biến; đưa sản phẩm tới hệ thống phân phối, thị trường và tạo điều kiện cho các hoạt động kinh tế phát triển trên địa bàn.

Trong không gian phát triển mới, các khu vực có điều kiện và thế mạnh khác nhau chỉ có thể bổ trợ cho nhau khi nguyên liệu, hàng hóa, lao động và các hoạt động sản xuất, thương mại, dịch vụ có khả năng lưu chuyển thuận lợi. Hạ tầng vì thế vừa mở đường kết nối Lào Cai với thị trường bên ngoài, vừa giữ vai trò liên kết những khu vực có chức năng khác nhau trong nội bộ địa phương.

Từ thực tế triển khai dự án tại địa phương, đại diện Công ty Cổ phần Erex Nhật Bản kỳ vọng, trong thời gian tới Lào Cai tiếp tục phát triển hạ tầng giao thông, logistics, các khu và cụm công nghiệp, đồng thời tăng cường đào tạo nhân lực để đáp ứng yêu cầu của những dự án FDI quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại.

“Về phía Erex, chúng tôi rất mong muốn sẽ đầu tư lâu dài tại Việt Nam nói chung và tỉnh Lào Cai nói riêng. Chúng tôi mong muốn không chỉ đầu tư các nhà máy năng lượng sinh khối mà còn phát triển toàn bộ chuỗi giá trị, từ thu mua nhiên liệu, chế biến sinh khối, logistics, đến vận hành nhà máy và đào tạo nguồn nhân lực địa phương. Chúng tôi rất mong sẽ tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của quý vị đối với việc xây dựng chuỗi giá trị này, không chỉ trong giai đoạn triển khai và đưa dự án vào hoạt động mà cả sau khi dự án đã đi vào vận hành”, đại diện Công ty Cổ phần Erex Nhật Bản nhấn mạnh.

Những đề xuất này cho thấy phía sau một dự án sản xuất không chỉ là tuyến giao thông đưa hàng hóa tới thị trường, mà còn là các điều kiện về logistics, hạ tầng phục vụ sản xuất và nguồn nhân lực. Đặt trong tổng thể đó, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cao tốc Nội Bài - Lào Cai, Cảng hàng không Sa Pa, các tuyến liên vùng, cửa khẩu và hệ thống logistics có những chức năng khác nhau nhưng cùng tham gia mở rộng khả năng kết nối của địa phương. Hiệu quả của hệ thống này còn phụ thuộc vào mức độ gắn kết với các vùng sản xuất, khu, cụm công nghiệp, trung tâm thương mại, dịch vụ và những khu vực kinh tế động lực.

Bài toán đặt ra vì thế không chỉ là có thêm hạ tầng, mà còn là tính đồng bộ của hệ thống phía sau hạ tầng. Khi giao thông được gắn với logistics, không gian sản xuất, thị trường và các điều kiện phục vụ đầu tư, khả năng lưu chuyển mới có cơ sở đi sâu hơn vào hoạt động của nền kinh tế thay vì dừng lại ở chức năng đưa hàng hóa đi qua địa bàn.

Đó cũng là bước chuyển trong khai thác lợi thế địa kinh tế của Lào Cai, từ việc sở hữu vị trí cửa ngõ và những tuyến giao thông chiến lược đến khả năng tổ chức các điều kiện để dòng hàng hóa, nguồn lực và hoạt động kinh tế có thể vận hành trong một hệ thống thống nhất.

Tuy nhiên, hạ tầng kết nối mới là điều kiện để mở rộng dòng hàng, thị trường và khả năng tiếp cận các khu vực kinh tế. Để những lợi thế đó chuyển thành dự án đầu tư còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố cụ thể, từ quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, thủ tục đến khả năng phối hợp, tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai.

Bởi vậy, cùng với việc rút ngắn khoảng cách địa lý bằng những tuyến kết nối mới, Lào Cai còn phải rút ngắn khoảng cách từ cơ hội đầu tư đến khi dự án có thể triển khai trên thực tế. Đây không còn là bài toán riêng của hạ tầng, mà trực tiếp đặt ra yêu cầu đối với chất lượng điều hành và năng lực tổ chức thực hiện.

Từ hành lang giao thông đến hành lang giá trị, điều Lào Cai cần hướng tới không chỉ là tăng năng lực vận chuyển, mà là đưa vùng nguyên liệu gắn với chế biến, sản xuất; đưa sản phẩm tiếp cận thị trường và tạo thêm các hoạt động thương mại, logistics, dịch vụ từ những dòng lưu chuyển qua địa bàn. Khi khả năng kết nối ngày càng được mở rộng, hiệu quả của lợi thế ấy sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng biến cơ hội thành những dự án cụ thể và đưa dự án vào thực tế.

Hải Minh