Lào Cai chuyển lợi thế thành năng lực phát triển - Kỳ I: Lào Cai mới, lớn hơn về quy mô, mạnh hơn về nội lực

Hợp nhất mở ra cho Lào Cai một không gian phát triển mới, đồng thời tập hợp trong cùng một địa giới những nguồn lực đa dạng về vị trí địa kinh tế, tài nguyên, nông - lâm nghiệp, công nghiệp, du lịch, văn hóa và thị trường. Quy mô mới tạo thêm dư địa phát triển, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về cách tổ chức những nguồn lực vốn được hình thành trên các địa bàn có điều kiện và lợi thế khác nhau.

Bởi nếu chỉ cộng thêm diện tích, dân số hay nguồn lực, lợi thế sau hợp nhất về cơ bản vẫn là tập hợp của những tiềm năng đã có. Giá trị lớn hơn chỉ có thể hình thành khi các vùng được xác định rõ vai trò trong một cấu trúc chung, những thế mạnh có khả năng bổ trợ được kết nối và nguồn lực được tổ chức theo một định hướng thống nhất. Bài toán của Lào Cai vì thế không chỉ là mở rộng không gian kinh tế, mà là tạo ra năng lực phát triển tương xứng với không gian ấy.

Không gian mới đặt ra yêu cầu tái cấu trúc

Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Lào Cai năm 2026, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai Dương Quốc Huy cho biết, “khi cả nước đang triển khai hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 3 cấp với những kết quả rất tích cực, khẳng định quyết sách đúng đắn của Đảng, Nhà nước ta, tạo điều kiện quan trọng để các địa phương tái cấu trúc, phát huy hiệu quả hơn tiềm năng, lợi thế và nguồn lực trong không gian phát triển mới”.

Cách đặt vấn đề cho thấy hợp nhất không đơn thuần là thay đổi địa giới hành chính, mà quan trọng hơn là khả năng tổ chức lại không gian kinh tế để những nguồn lực ở các khu vực khác nhau được đặt trong một cấu trúc phát triển thống nhất và phát huy hiệu quả cao hơn.

Bí thư tỉnh ủy Lào Cai cho biết, Lào Cai sau hợp nhất với diện tích trên 13.000 km² và dân số gần 1,8 triệu người cùng vị trí chiến lược đặc biệt, là cửa ngõ giao thương quốc tế với vùng Tây Nam Trung Quốc, nằm trên Hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; có nguồn tài nguyên khoáng sản lớn, gần 300.000 ha rừng trồng, vùng quế trên 160.000 ha, hệ thống điểm đến du lịch và không gian văn hóa của 33 dân tộc và những điểm đến được khẳng định trên bản đồ du lịch như Sa Pa, Mù Cang Chải, Bắc Hà, Y Tý.....

“Không gian phát triển mới cùng sự cộng hưởng giữa lợi thế về vị trí địa kinh tế, hạ tầng, tài nguyên và thị trường, lao động đã tạo nên một Lào Cai với cấu trúc kinh tế đa ngành, một trong những địa phương có tiềm năng phát triển toàn diện và khác biệt nhất trong khu vực Trung du và miền núi phía Bắc.”, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai Dương Quốc Huy nhấn mạnh.

Lào Cai hiện nay có tài nguyên, cửa khẩu, vùng nguyên liệu hay những điểm đến du lịch nhưng điều đó chưa đồng nghĩa với việc các lợi thế đó tự động tạo thành sức mạnh chung. Thực tế, trong một cấu trúc kinh tế đa ngành, hiệu quả của từng nguồn lực còn phụ thuộc vào vị trí của nó trong tổng thể và khả năng liên kết với những khu vực, lĩnh vực khác.

Nếu vùng nông - lâm nghiệp tạo nền tảng nguyên liệu thì những khu vực có lợi thế công nghiệp có khả năng đảm nhiệm các khâu tạo giá trị cao hơn; còn các đô thị cung cấp thị trường, dịch vụ và nguồn nhân lực và du lịch khai thác cảnh quan, bản sắc; trong khi vị trí cửa ngõ mở rộng khả năng tiếp cận thị trường bên ngoài. Do đó, chỉ khi thực sự được đặt trong một quy hoạch và định hướng thống nhất, những nguồn lực ở các lĩnh vực khác nhau mới có thêm điều kiện bổ trợ thay vì phát triển như những lợi thế riêng rẽ.

Định hướng này cũng được đặt trong mục tiêu lớn hơn mà Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định đó chính là xây dựng Lào Cai trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng và trung tâm kết nối giao thương giữa Việt Nam, các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc theo hướng “xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”. Mục tiêu này đòi hỏi nhiều hơn một nền kinh tế có quy mô lớn, bởi một cực tăng trưởng chỉ thực sự có sức nặng khi hình thành được những khu vực, ngành và hoạt động kinh tế có khả năng dẫn dắt, tạo sức lan tỏa tới những không gian xung quanh.

Như vậy, lợi thế của hợp nhất vì thế trước hết nằm ở khả năng tổ chức lại nguồn lực. Quy mô lớn hơn tạo thêm lựa chọn cho quy hoạch, không gian rộng hơn cho phép phân vai rõ hơn giữa các vùng, còn sự đa dạng về nguồn lực mở thêm khả năng bổ trợ giữa các ngành. Những điều kiện ấy chỉ thực sự trở thành lợi thế phát triển khi được đặt trong một cấu trúc có trọng tâm và gắn kết.

Phân vai để tạo sức mạnh chung

Không gian mới cho phép tổ chức phát triển theo những khu vực có chức năng khác nhau, thay vì nhìn toàn bộ địa bàn như một mặt bằng đồng nhất. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 xác định tổ chức không gian phát triển theo hướng hình thành một trục động lực, khai thác hiệu quả hai cực phát triển, tạo động lực mới và sự cân đối, bổ trợ, hài hòa giữa ba vùng kinh tế, đồng thời tái cơ cấu nội ngành theo hướng gia tăng giá trị, phát triển bền vững bốn trụ cột phát triển". Cấu trúc này đặt yêu cầu phân vai cho toàn bộ nền kinh tế, mỗi thành phần, mỗi khu vực phát huy thế mạnh riêng nhưng đồng thời phải được đặt trong quan hệ với một mục tiêu thống nhất của toàn bộ nền kinh tế.

Ở đây, phân vai không có nghĩa chia địa bàn thành những vùng phát triển tách biệt, mà là xác định nơi đảm nhiệm vai trò động lực, khu vực tạo nền tảng sản xuất, những không gian có khả năng phát triển công nghiệp, thương mại, du lịch hay nông - lâm nghiệp, từ đó tổ chức mối quan hệ bổ trợ giữa chúng.

Với một địa phương có cấu trúc nguồn lực đa dạng, không phải mọi khu vực đều cần phát triển theo cùng một mô hình. Vùng có lợi thế nguyên liệu có thể tập trung vào năng lực sản xuất phù hợp; các khu vực đô thị, công nghiệp và dịch vụ đảm nhận những chức năng khác; còn các cực phát triển phải có khả năng tạo thị trường, việc làm và sức kéo đối với những vùng xung quanh. Một khu vực vì thế không nhất thiết phải có đầy đủ mọi chức năng kinh tế nếu lợi thế của nó có thể tham gia hiệu quả vào một cấu trúc lớn hơn và được bổ sung bởi năng lực của những khu vực khác.

Việc những nguồn lực trước đây nằm trên các địa bàn khác nhau nay được đặt trong một quy hoạch và cơ chế điều hành thống nhất mở thêm điều kiện tổ chức lại không gian phát triển. Tuy nhiên, quy hoạch chung mới chỉ tạo ra khung tổ chức; khả năng chuyển quy mô thành nội lực còn phụ thuộc vào việc các vùng có thực sự bổ trợ cho nhau, các khu vực động lực có tạo được sức lan tỏa và nguồn lực có được phân bổ vào những chức năng phù hợp hay không.

Là một doanh nghiệp có đầu tư tại tỉnh Lào Cai, Tập đoàn Alphanam nhìn nhận không gian sau hợp nhất mở ra khả năng hình thành “một trục hành lang kinh tế du lịch liền mạch”, kết nối những khu vực có lợi thế khác nhau trong một phạm vi rộng hơn. Góc nhìn này cho thấy thay đổi về không gian cũng có thể làm thay đổi cách thị trường nhận diện cơ hội: một điểm đến khi được đặt trong quan hệ với các khu vực du lịch, đô thị và dịch vụ khác có thể mở thêm khả năng tổ chức sản phẩm ở quy mô rộng hơn.

Dù ở lĩnh vực nào, điều kiện cốt lõi vẫn là chuyển một không gian rộng hơn thành một cấu trúc kinh tế gắn kết hơn. Nếu các khu vực tiếp tục vận động riêng lẻ, quy mô mới khó tạo ra thay đổi căn bản; khi phân vai đi cùng khả năng bổ trợ, những lợi thế riêng mới có điều kiện trở thành một phần của sức mạnh chung.

Từ quy mô mới đến nội lực mới

Lào Cai mới hôm nay đã “lớn hơn về quy mô, mạnh hơn về nội lực” nhưng cùng với đó cũng đặt ra một thước đo quan trọng đối với quá trình phát triển sau hợp nhất. Quy mô có thể nhận diện bằng diện tích, dân số, nguồn lực hay dung lượng thị trường; nội lực lại được thể hiện ở khả năng nền kinh tế tạo thêm giá trị, hình thành các ngành có sức cạnh tranh và duy trì động lực phát triển trong dài hạn. Vì vậy, không gian mới chỉ là điểm xuất phát. Một địa phương có thêm tài nguyên nhưng không nâng được hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa chắc đã mạnh hơn; có thêm vùng sản xuất nhưng thiếu khả năng bổ trợ giữa các khu vực cũng chưa tạo thành một cấu trúc kinh tế hiệu quả; có thêm những cực phát triển nhưng sức lan tỏa hạn chế thì quy mô tăng lên vẫn chưa chuyển hóa đầy đủ thành nội lực.

Do đó, yêu cầu nâng nội lực vì thế gắn với cách Lào Cai tổ chức những lợi thế đang có như tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn; vùng sản xuất tìm được vị trí phù hợp trong cấu trúc kinh tế; những khu vực có sức tăng trưởng cao tạo được tác động tới phần còn lại của địa phương; còn lợi thế về vị trí, thị trường và nguồn nhân lực được kết nối với những ngành có khả năng tạo giá trị.

Giờ đây, câu hỏi đặt ra không còn là Lào Cai sở hữu bao nhiêu tiềm năng, mà là những tiềm năng ấy có thể tạo ra năng lực phát triển như thế nào?

Tại tọa đàm “Khơi thông nguồn lực - Đổi mới sáng tạo” do UBND tỉnh Lào Cai phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI Đậu Anh Tuấn thẳng thắn đặt vấn đề “tiềm năng chưa bao giờ tự tạo ra thịnh vượng”. Mỗi năm có hàng tỷ USD hàng hóa qua cửa khẩu Lào Cai, hàng chục triệu lượt khách du lịch, những vùng nguyên liệu quế, chè, dược liệu có loại lớn nhất cả nước nhưng câu hỏi quan không phải là bao nhiêu giá trị đi qua Lào Cai, mà là bao nhiêu giá trị ở lại với Lào Cai!

Khi đặt cạnh yêu cầu nâng cao nội lực, góc nhìn này cho thấy sức mạnh của một nền kinh tế không chỉ được quyết định bởi lượng nguồn lực sở hữu hay tiếp nhận, mà còn bởi khả năng chuyển nguồn lực thành giá trị cho chính địa phương.

Với Lào Cai, nền tảng của quá trình chuyển hóa ấy trước hết nằm ở việc tổ chức lại không gian phát triển. Khi các vùng được phân vai rõ hơn, các cực tăng trưởng có chức năng dẫn dắt và những lợi thế khác nhau được đặt trong cùng một cấu trúc, địa phương có thêm điều kiện phân bổ nguồn lực theo những mục tiêu dài hạn thay vì khai thác từng tiềm năng riêng rẽ. Đây cũng là điểm phân biệt giữa mở rộng quy mô và nâng nội lực: quy mô có thể tăng ngay sau một thay đổi về không gian hành chính, nhưng nội lực chỉ hình thành qua quá trình tái cấu trúc, phân bổ nguồn lực và tạo quan hệ bổ trợ giữa các bộ phận của nền kinh tế.

Quá trình đó còn gắn với yêu cầu làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và khai thác những động lực mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Định hướng phát triển vì thế không dừng ở việc sử dụng nhiều hơn những nguồn lực đang có, mà hướng tới nâng chất lượng của chính quá trình tạo ra tăng trưởng.

Khi khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực được đặt vào nền tảng phát triển, giá trị của tài nguyên hay lợi thế vị trí cũng thay đổi. Một nguồn nguyên liệu có thể tạo ra những mức giá trị khác nhau tùy vào công nghệ và cách tổ chức sản xuất; một thị trường có thể tạo sức kéo khác nhau tùy vào khả năng doanh nghiệp tiếp cận; còn vị trí cửa ngõ có thể chỉ là điểm trung chuyển hoặc trở thành nền tảng cho những hoạt động kinh tế có giá trị cao hơn.

Để những nguồn lực ở các khu vực khác nhau thực sự bổ trợ cho nhau, phân vai về không gian phải đi cùng khả năng kết nối: vùng nguyên liệu cần được nối với nơi có khả năng nâng giá trị sản phẩm; khu vực sản xuất phải tiếp cận được thị trường; các cực phát triển phải mở rộng sức lan tỏa và lợi thế cửa ngõ phải gắn với phần còn lại của nền kinh tế.

Đó cũng là bài toán tiếp theo của Lào Cai sau khi không gian phát triển được mở rộng và các nguồn lực được đặt lại trong một cấu trúc chung: làm thế nào để những khu vực có chức năng khác nhau thực sự được nối với nhau, để lợi thế của từng vùng có thể tham gia vào cùng một dòng vận động kinh tế.

Sau hợp nhất, Lào Cai đã lớn hơn về không gian, quy mô và nguồn lực. Nhưng sức mạnh của không gian mới không nằm ở phép cộng những lợi thế sẵn có, mà ở khả năng tổ chức chúng thành một cấu trúc kinh tế có phân vai, bổ trợ và lan tỏa. Từ yêu cầu “lớn hơn về quy mô, mạnh hơn về nội lực”, bước chuyển tiếp theo là mở những mạch kết nối để nguồn lực của từng vùng cùng vận động trong một không gian phát triển thống nhất.

Hải Minh