Ghi nhận những kết quả chưa từng có trong tiền lệ
Theo Bộ NN&MT, tình hình xuất khẩu nông sản, đặc biệt là rau quả, đã ghi nhận những kết quả chưa từng có trong tiền lệ. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 7 đã chính thức vượt ngưỡng 1 tỷ USD/tháng, đạt mức 1,12 tỷ USD, đây là con số cao nhất từ trước đến nay. Tính chung 7 tháng đầu năm, nhóm hàng này tiếp tục đóng góp tích cực vào mức tăng 28,1% của tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.
Không chỉ tăng về quy mô, chất lượng tăng trưởng cũng đang cải thiện rõ nét, đặc biệt tại thị trường EU. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang EU đạt khoảng 214,4 triệu USD, tăng 31,8% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 6, kim ngạch tăng 37,9%.
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở cơ cấu sản phẩm. Nếu hàng chế biến chỉ chiếm khoảng 30,85% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của cả nước thì tại EU, tỷ trọng này đã lên tới gần 2/3. Điều đó cho thấy doanh nghiệp muốn mở rộng thị phần tại các thị trường cao cấp không còn có thể dựa chủ yếu vào xuất khẩu tươi mà cần đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, chế biến sâu đang giải quyết đồng thời nhiều điểm nghẽn của ngành. Hiện tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch của Việt Nam vẫn ở mức 30-40%, cao gấp khoảng 2-3 lần so với mức 10-15% của Thái Lan.
Đối với các thị trường xa như EU, khoảng cách địa lý là rào cản lớn nhất. Việc vận chuyển hàng tươi bằng đường hàng không tuy nhanh nhưng chi phí quá cao, trong khi đường biển lại đòi hỏi công nghệ bảo quản khắt khe. Chế biến sâu dưới các hình thức như đông lạnh, sấy, nghiền, làm puree hay nước ép đã giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản này. Nông sản chế biến có thời hạn bảo quản dài hơn, giảm tổn thất và đặc biệt là tận dụng được cả những nguyên liệu không đạt quy cách về hình thức cho kênh bán tươi nhưng vẫn đảm bảo chất lượng.
Dữ liệu thực tế cho thấy các sản phẩm chế biến đang có tốc độ tăng trưởng phi mã. Xuất khẩu chanh leo chế biến đạt 123,19 triệu USD (tăng 37,5%), khoai tây tăng tới 100,7%, và thanh long chế biến tăng 50,1%. Tại các thị trường trọng điểm như Đức, giá trị nhập khẩu nhóm hàng rau quả chế biến từ Việt Nam đã tăng vọt 126%, đạt 28,24 triệu euro trong 5 tháng đầu năm 2026.
Xu hướng này đã phản ánh rõ trong số liệu xuất khẩu. Chanh leo chế biến đạt 123,19 triệu USD, tăng 37,5%; khoai tây chế biến tăng 100,7%; thanh long chế biến tăng 50,1%. Riêng tại Đức, một trong những thị trường lớn nhất của EU, nhập khẩu rau quả chế biến từ Việt Nam tăng 126%, đạt 28,24 triệu euro chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026.
Hiện thực hóa mục tiêu đưa ngành rau quả trở thành ngành hàng tỷ USD bền vững
Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, để duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm, ngành vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề về tiêu chuẩn kỹ thuật, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và năng lực đầu tư cho chế biến sâu.
Để hiện thực hóa mục tiêu đưa ngành rau quả trở thành ngành hàng tỷ USD bền vững, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã đưa ra nhiều đề xuất như: Cần đổi mới quy trình và đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Đặc biệt, cần đẩy mạnh đàm phán với GACC để tăng tốc thông quan tại thị trường Trung Quốc, đồng thời mở rộng diện tích mã vùng trồng và các sản phẩm mới được phép xuất khẩu. Một vấn đề mới nảy sinh là cần giải quyết tình trạng tích tụ kim loại nặng trong đất tại các vùng sản xuất trái cây xuất khẩu để đảm bảo tiêu chuẩn bền vững. Hiệp hội kỳ vọng sẽ có những chính sách hỗ trợ thực chất hơn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào chế biến sâu.
Tại phiên họp Chính phủ vừa qua, Thủ tướng Chính phủ cũng đã có những chỉ đạo quyết liệt, yêu cầu Bộ NN&MT kịp thời tháo gỡ khó khăn về thủ tục hành chính, đất đai để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, việc chuyển mạnh sang cơ chế "tự khai, hậu kiểm" trong cấp mã số vùng trồng theo Nghị quyết 36/2026/NQ-CP kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian, giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội thị trường tốt hơn.
Sự bứt phá của xuất khẩu rau quả trong tháng 7/2026 và sự tăng trưởng ấn tượng tại thị trường EU nhờ chế biến sâu là minh chứng cho hướng đi đúng đắn của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, để "vượt vũ môn", ngành rau quả không thể chỉ dựa vào những lợi thế tự nhiên sẵn có hay xuất khẩu thô.
Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng ưu tiên chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định, chế biến sâu cùng với cải cách thủ tục hành chính đang trở thành hai yếu tố quyết định để doanh nghiệp mở rộng thị phần và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, thay vì chỉ dựa vào lợi thế sản lượng như trước đây.
Việc tập trung vào chế biến sâu, đi đôi với kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ gốc và sự đồng hành mạnh mẽ của Chính phủ thông qua các chính sách về vốn, thuế và cải cách hành chính sẽ là tiền đề để rau quả Việt Nam không chỉ dừng lại ở những con số kỷ lục nhất thời mà trở thành một trụ cột xuất khẩu bền vững, khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản toàn cầu..
Hà Trần
