Việt Nam đang bước vào giai đoạn được xem là mang tính quyết định trong lộ trình gỡ cảnh báo "thẻ vàng" IUU của Ủy ban châu Âu (EC). Tại Phiên họp lần thứ 35 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU diễn ra ngày 28/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành và 22 địa phương ven biển triển khai ngay đợt cao điểm chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), tạo chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý nghề cá.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam đã hoàn thành 254 trong tổng số 267 nhiệm vụ trước đợt thanh tra lần thứ 5 của EC, đồng thời hoàn thành 21/35 nhiệm vụ theo Công điện số 34 của Chính phủ. Đây là nền tảng quan trọng, song chưa đủ để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ phía EC.
Trọng tâm chuyển sang hiệu quả thực thi pháp luật
Hiện cả nước có hơn 80.300 tàu cá được cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; 99,6% tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS).
Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã tổ chức 138 đợt tuần tra, kiểm tra hơn 2.500 lượt tàu cá, xử phạt 261 trường hợp với tổng số tiền khoảng 4,6 tỷ đồng. Đáng chú ý, số vụ tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài giảm còn 8 vụ, giảm gần 87% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trọng tâm đánh giá của EC hiện không còn nằm ở việc hoàn thiện hệ thống pháp luật mà chuyển sang xem xét hiệu quả thực thi trên thực tế.
Nhiều tồn tại vẫn chưa được xử lý dứt điểm như còn 2.098 tàu mất kết nối VMS trên 6 giờ, 292 tàu mất kết nối trên 10 ngày và 189 tàu vượt ranh giới khai thác cho phép. Bên cạnh đó, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) mới cập nhật khoảng 70% dữ liệu, trong khi sản lượng thủy sản được kiểm soát qua hệ thống chỉ chiếm khoảng 30% tổng sản lượng khai thác.
Để khắc phục những hạn chế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định 4 nhiệm vụ trọng tâm gồm chấm dứt tình trạng tàu cá mất kết nối VMS kéo dài; ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; đẩy nhanh liên thông cơ sở dữ liệu nghề cá; hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp.
Mở đợt cao điểm trên toàn quốc trước mốc 30/8
Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương trình Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động khắc phục toàn diện các khuyến nghị của EC ngay trong tuần này, đồng thời tổ chức hội nghị triển khai và phát động đợt cao điểm chống khai thác IUU trên phạm vi cả nước trong tuần tới.
Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu xây dựng kế hoạch cụ thể, xử lý dứt điểm các tồn tại kéo dài từ năm 2024; tăng cường kiểm tra, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, bảo đảm 100% tàu cá hoạt động đúng quy định.
Song song đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các doanh nghiệp viễn thông xây dựng nền tảng quản lý nghề cá thống nhất trên toàn quốc. Bộ Quốc phòng tiếp tục kiểm soát chặt các vùng biển trọng điểm; Bộ Công an điều tra, xử lý các đường dây môi giới đưa tàu cá khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài; Bộ Ngoại giao phối hợp giải quyết các vụ việc liên quan đến ngư dân và tàu cá bị nước ngoài bắt giữ.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, từ nay đến hết tháng 8 là giai đoạn then chốt để tạo niềm tin với EC. Việc gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" sẽ phụ thuộc vào kết quả thực thi trên thực tế, đòi hỏi các bộ, ngành và địa phương phải vào cuộc quyết liệt với tinh thần "làm thật, xử lý thật, chịu trách nhiệm thật và tạo chuyển biến thật".
Minh Thành (t/h)
