Không để vốn công “đi qua hai cửa”
Một trong những vấn đề được đặt ra khi xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là vốn đầu tư công từ ngân sách hiện chịu sự điều chỉnh của hai hệ thống quy định với các yêu cầu về thẩm quyền, hồ sơ và trình tự khác nhau. Khi bộ máy tài chính - kế hoạch đã được tổ chức theo hướng hợp nhất, việc duy trì hai quy trình riêng có thể tiếp tục tạo ra những điểm giao thoa không cần thiết.
Dự thảo mới nhất của Bộ Tài chính vì vậy được xây dựng theo hướng đưa các nội dung của Luật Đầu tư công vào Luật Ngân sách nhà nước, hình thành một khung quản lý thống nhất. Dự thảo gồm 10 chương, 103 điều, trong đó các quy định đặc thù về chương trình, nhiệm vụ và dự án đầu tư công được bố trí tại chương riêng.
Điểm đáng chú ý là kế hoạch tài chính 5 năm được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với kế hoạch đầu tư công 5 năm. Thay vì xây dựng hai hệ thống kế hoạch có những phần giao thoa, kế hoạch đầu tư công 5 năm được lồng ghép dưới dạng danh mục và mức chi đầu tư công trong kế hoạch tài chính 5 năm.
Cách tiếp cận này giúp câu chuyện đầu tư công được đặt ngay trong khả năng cân đối nguồn lực của ngân sách, thay vì đến khâu triển khai mới phát sinh bài toán thiếu vốn hoặc phải điều chỉnh kế hoạch.
Đối với kế hoạch hằng năm, dự thảo cũng định hướng tích hợp kế hoạch đầu tư công vào dự toán chi đầu tư phát triển. Từ lập, phân bổ, giao vốn đến chấp hành, quyết toán, công khai và giám sát, các khâu được đưa về cùng một quy trình quản lý ngân sách.
Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tế bởi với đầu tư công, chậm ở một khâu có thể kéo theo cả chuỗi phía sau. Một dự án chậm hoàn thiện thủ tục không chỉ ảnh hưởng tiến độ giải ngân mà còn làm nguồn vốn dự kiến đầu tư trong năm khó phát huy hiệu quả.
Đo hiệu quả thay vì chỉ đếm giải ngân
Điểm đáng chú ý khác của dự thảo là chuyển trọng tâm từ quản lý dòng tiền sang quản lý cả hiệu quả sử dụng vốn. Theo đề xuất, chương trình, dự án, nhiệm vụ đầu tư công phải được đánh giá hiệu quả xuyên suốt, từ lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện đến vận hành sau đầu tư.
Như vậy, một dự án không chỉ được nhìn qua tỷ lệ giải ngân hay tiến độ thi công. Hiệu quả còn phải được đặt trong mối quan hệ với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, năng lực kết cấu hạ tầng, quốc phòng, an ninh, đời sống và an sinh xã hội.
Cùng với đó, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế điều chỉnh danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đối với những dự án chưa đủ điều kiện triển khai, đồng thời bổ sung các dự án đã hoàn thiện thủ tục để có thể giải ngân. Cách làm này hướng tới hạn chế tình trạng vốn đã được bố trí nhưng không thể triển khai, trong khi những dự án có khả năng hấp thụ vốn lại thiếu nguồn lực.
Dự thảo cũng rà soát để loại bỏ những quy định trùng lặp giữa hai luật. Một số nội dung về lập, trình, phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn; phân bổ và giao kế hoạch đầu tư công hằng năm được tích hợp vào quy trình kế hoạch tài chính và dự toán ngân sách.
Nếu được thông qua và áp dụng từ năm ngân sách 2027, thay đổi lớn nhất có thể không nằm ở việc “thêm” bao nhiêu quy định, mà ở việc giảm số lần một vấn đề phải đi qua các quy trình khác nhau.
Với đầu tư công, mỗi ngày rút ngắn thủ tục, mỗi khoản vốn được phân bổ đúng nơi và mỗi dự án được đánh giá đúng hiệu quả đều có giá trị kinh tế. Khi ngân sách và đầu tư công được quản lý trên cùng một dòng chảy, mục tiêu cuối cùng không chỉ là giải ngân nhanh hơn mà là đưa nguồn lực công đến đúng dự án, đúng thời điểm và tạo ra giá trị lớn hơn cho nền kinh tế.
Minh Thành (t/h)
