Không chỉ biết giá, người mua cần biết hàng từ đâu
Một trong những vấn đề lớn của mua sắm trực tuyến là người tiêu dùng thường phải tự đánh giá độ tin cậy của người bán và sản phẩm thông qua lượng thông tin được cung cấp trên nền tảng.
Trong khi đó, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, quảng cáo sai sự thật hay thông tin sản phẩm thiếu minh bạch vẫn là những rủi ro có thể xuất hiện trong quá trình giao dịch.
Từ thực tế này, Hà Nội đã ban hành Quyết định số 3732/QĐ-UBND về Đề án “Thí điểm mô hình tiêu dùng số và bảo trợ thương mại điện tử thành phố Hà Nội”, hướng tới hình thành một môi trường mua sắm trực tuyến an toàn và minh bạch hơn.
Điểm đáng chú ý là thành phố không chỉ đặt vấn đề đưa thêm sản phẩm lên môi trường số, mà hướng tới tạo dựng một hệ thống thông tin để người mua có thể kiểm chứng.
Theo đó, “Gian hàng số Thủ đô” sẽ công khai danh mục chủ thể, sản phẩm đủ điều kiện, thông tin truy xuất nguồn gốc, chính sách đổi trả và kênh tiếp nhận phản ánh.
Đến năm 2028, Hà Nội đặt mục tiêu có 500 chủ thể tham gia hoặc kết nối mô hình và 1.000 sản phẩm được công khai trên gian hàng số hoặc các chuyên mục liên kết. Tối thiểu 80% sản phẩm có truy xuất nguồn gốc hoặc mã định danh phù hợp.
Nếu đạt được các mục tiêu này, người tiêu dùng sẽ có thêm một nguồn thông tin để tham khảo trước khi mua hàng, thay vì chỉ dựa vào quảng cáo, đánh giá hoặc thông tin do người bán cung cấp trên từng nền tảng.
Một phần quan trọng khác là cơ chế xử lý sau giao dịch. Hà Nội đặt mục tiêu 90% phản ánh, khiếu nại được phân loại và chuyển xử lý đúng hạn; 70% vụ việc được phản hồi cho người tiêu dùng trong thời hạn công bố.
Như vậy, mô hình được thiết kế theo cả hai hướng: giúp người tiêu dùng kiểm tra trước khi mua và có nơi để phản ánh khi quyền lợi bị ảnh hưởng.
Từ một “gian hàng” đến hệ thống cảnh báo rủi ro
Điểm đáng chú ý hơn nằm ở phía sau “Gian hàng số Thủ đô”. Hà Nội đang hướng tới việc biến dữ liệu từ hoạt động thương mại điện tử thành công cụ phục vụ quản lý thị trường.
Trong giai đoạn thí điểm, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội sẽ là đầu mối phối hợp đối với các dấu hiệu hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng nhập lậu, gian lận thương mại và quảng cáo sai sự thật.
Thông tin từ quá trình kiểm tra, xử lý vi phạm sẽ được sử dụng để cập nhật bản đồ rủi ro. Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý bởi thay vì chỉ xử lý từng vụ việc, cơ quan quản lý có thể từng bước nhận diện các nhóm hàng, chủ thể hoặc dấu hiệu có nguy cơ cao để tăng cường giám sát.
Hà Nội cũng dự kiến ứng dụng dữ liệu, phân tích, cảnh báo sớm và trí tuệ nhân tạo trong vận hành mô hình.
Về công nghệ, thành phố không xây dựng một hệ thống hoàn toàn tách biệt mà tận dụng các nền tảng hiện có như cổng thông tin, ứng dụng công dân số, hệ thống phản ánh và dữ liệu của thành phố, theo nguyên tắc hạn chế đầu tư trùng lặp.
Đồng thời, Hà Nội sẽ xây dựng quy chế vận hành, phân định trách nhiệm giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp nền tảng, sàn thương mại điện tử và các chủ thể kinh doanh.
Đề án đặt mục tiêu đến năm 2028 tổ chức 20 lớp tập huấn, xây dựng một Dashboard điều hành và đạt mức hài lòng 80% của các chủ thể tham gia.
Bên cạnh đó, chiến dịch “Tiêu dùng số an toàn - chủ thể kinh doanh đạt tiêu chí minh bạch - sản phẩm rõ nguồn gốc” sẽ được triển khai nhằm nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng.
Với cách làm này, “Gian hàng số Thủ đô” được kỳ vọng không chỉ là nơi giới thiệu sản phẩm mà trở thành một điểm kết nối giữa người bán - người mua - cơ quan quản lý.
Đối với người tiêu dùng, giá trị quan trọng nhất có thể nằm ở khả năng kiểm chứng thông tin và phản ánh khi có vấn đề. Với doanh nghiệp, minh bạch dữ liệu có thể trở thành một yếu tố xây dựng uy tín. Còn với cơ quan quản lý, dữ liệu giao dịch và xử lý vi phạm sẽ giúp nhận diện rủi ro nhanh hơn.
Đây cũng là hướng đi cho thấy thương mại điện tử đang bước sang giai đoạn mới: không chỉ chạy đua về tốc độ bán hàng và số lượng giao dịch, mà ngày càng phải giải quyết bài toán niềm tin của người tiêu dùng.
Minh Thành (t/h)
