Đã tiếp nhận 35.776 mẫu hài cốt liệt sĩ
Mới đây, tại Hà Nội, Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần-Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng tổ chức hội nghị làm việc với Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, trao đổi các nội dung phối hợp trong giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, góp phần thực hiện tốt chính sách hậu phương Quân đội.
Theo Đại tá Trần Duy Hưng, Phó Cục trưởng Cục Quân y, trong “Chiến dịch 500 ngày đêm” đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) phân công Bộ Quốc phòng tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ của 17 tỉnh, thành phố.
Tổng số mẫu dự kiến tiếp nhận là 110.602 mẫu. Đến nay, Cục Quân y, Viện Pháp y Quân đội đã tiếp nhận 35.776 mẫu, gán mã QR cho hơn 30.000 mẫu; hoàn thành xử lý, bảo quản và đưa vào lưu trữ hơn 11.000 mẫu.
Thực hiện nhiệm vụ được giao, Cục Quân y đã chủ động tham mưu, đề xuất đầu tư, nâng cấp cơ sở tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ, trước mắt là cải tạo, nâng cấp Nhà K4/Kho 708.
Cùng với đó, Cục Quân y phối hợp tham mưu xây dựng mới nhà tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ K3/Kho 708, quy mô khoảng 300.000 mẫu. Công trình dự kiến hoàn thành trước ngày 30/4/2027, tạo cơ sở bảo đảm năng lực lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ lâu dài.
Về công tác xét nghiệm ADN, Đại tá Trần Duy Hưng cho biết, lực lượng trực tiếp thực hiện xét nghiệm ADN tại Viện Pháp y Quân đội hiện có 16 cán bộ, nhân viên. Đội ngũ này được đào tạo về sinh học, sinh học phân tử và pháp y, từng bước làm chủ các kỹ thuật xét nghiệm ADN hiện có, duy trì hoạt động giám định thường xuyên và tham gia xác định danh tính nhiều trường hợp hài cốt liệt sĩ.
Viện Pháp y Quân đội cũng thường xuyên tổ chức đào tạo, tập huấn bổ sung, nâng cao năng lực chuyên môn và sẵn sàng tăng cường nhân lực cho hoạt động xét nghiệm ADN khi cần thiết.
Tuy nhiên, nhân lực chuyên sâu về NGS, SNP, phân tích dữ liệu di truyền, tin sinh học, quản lý dữ liệu ADN và kiểm soát chất lượng xét nghiệm còn hạn chế. Số lượng kíp xét nghiệm ít, kinh nghiệm xử lý mẫu ADN phân hủy nặng chưa đồng đều. Nhân lực hiện có vì vậy chưa đáp ứng yêu cầu triển khai xét nghiệm ADN quy mô lớn, liên tục trong thời gian dài và vận hành hệ thống công nghệ hiện đại.
Hiện Viện Pháp y Quân đội có hai labo xét nghiệm ADN gồm Labo Nhân chủng học và Labo Sinh học phân tử, tổng diện tích hơn 1.000 m², được đầu tư từ nhiều năm trước. Qua thời gian sử dụng, cơ sở vật chất đã xuống cấp, mặt bằng và các phòng chức năng chưa được bố trí đồng bộ, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của quy trình xét nghiệm ADN hiện đại.
Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Viện Pháp y Quân đội đã hoàn thành cải tạo, nâng cấp và bố trí lại mặt bằng. Hiện có 9 phòng, khu chức năng gồm phòng lưu mẫu hài cốt liệt sĩ, phòng pha hóa chất, phòng xử lý mẫu, phòng tách chiết ADN, phòng định lượng nhân gen, phòng PCR, phòng điện di, phòng giải trình tự và phòng xử lý số liệu.
Tổng diện tích khu vực được bố trí lại là 440 m², bảo đảm tốt hơn các công đoạn tiếp nhận, xử lý mẫu, tách chiết và xét nghiệm ADN, góp phần nâng công suất lên khoảng 800 mẫu hài cốt liệt sĩ mỗi năm.
Dù vậy, cơ sở hạ tầng hiện có chưa đáp ứng yêu cầu triển khai đồng bộ công nghệ NGS, nhất là về phân khu chức năng, kiểm soát nhiễm chéo, khu vực chuẩn bị thư viện, giải trình tự và phân tích dữ liệu. Cơ sở cũng chưa đáp ứng yêu cầu mở rộng công suất để xử lý số lượng lớn mẫu hài cốt liệt sĩ phân hủy nặng.
Hướng tới xét nghiệm 10.000 mẫu mỗi năm
Theo Cục Quân y, thực hiện Đề án 150 của Chính phủ giai đoạn 2015-2017, đơn vị đã được đầu tư hệ thống xét nghiệm ADN ty thể (mtDNA) bằng công nghệ giải trình tự Sanger tại Viện Pháp y Quân đội, công suất thiết kế 400 mẫu/năm.
Từ năm 2013 đến năm 2025, Viện Pháp y Quân đội đã tiếp nhận gần 5.000 mẫu hài cốt liệt sĩ, giám định gần 2.000 mẫu, tương đương 40%. Trong số này, khoảng 30% có kết quả giải trình tự ADN. Viện cũng đã giám định hơn 1.800 mẫu thân nhân và xác định danh tính 558 liệt sĩ.
Để đáp ứng yêu cầu của “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Cục Quân y đã chủ động tổ chức cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng, bổ sung trang thiết bị và tối ưu hóa quy trình xét nghiệm ADN tại Viện Pháp y Quân đội, nâng công suất xét nghiệm lên khoảng 800 mẫu hài cốt liệt sĩ mỗi năm.
Cục Quân y đề nghị Ban Chỉ đạo Quốc gia xem xét, quyết định về nguồn kinh phí theo Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP của Chính phủ hoặc nguồn tài trợ để cải tạo cơ sở hạ tầng theo quy chuẩn kỹ thuật, phục vụ tiếp nhận, vận hành dây chuyền xét nghiệm ADN bằng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới và nâng cấp dây chuyền xét nghiệm ADN ty thể hiện có của các đơn vị giám định.
Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, Cục Quân y đề nghị giao nhiệm vụ cho đơn vị có chuyên môn tham mưu đầu tư, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm kết nối, liên thông; xây dựng phần mềm quản lý, đối sánh ADN trên phạm vi toàn quốc; xây dựng quy chế phối hợp trong đối sánh thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ và mẫu thân nhân liệt sĩ, với mục tiêu xác định danh tính nhiều liệt sĩ nhất có thể.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được đề cập với nhiệm vụ tổ chức tập huấn, đào tạo nâng cao năng lực xét nghiệm ADN cho cán bộ chủ chốt của các đơn vị giám định, đủ khả năng vận hành dây chuyền xét nghiệm ADN theo công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới.
Cục Chính sách-Xã hội, Tổng cục Chính trị, Văn phòng Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất phương án bảo đảm và cử cán bộ chủ chốt của các đơn vị giám định ADN tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn tại nước ngoài.
Ban Chỉ đạo 515 các tỉnh được đề nghị rà soát, khoanh vùng các mộ liệt sĩ có thông tin và cung cấp thông tin liên quan cho các đơn vị giám định ADN làm cơ sở đối sánh, xác định danh tính.
Từ ngày 15/3/2026 đến nay, Cục Quân y, Viện Pháp y Quân đội đã tách chiết 243 mẫu hài cốt liệt sĩ, thu được 48 trình tự ADN ty thể; thực hiện đối sánh, xác định danh tính và tổ chức trao kết quả giám định ADN cho thân nhân 2 liệt sĩ.
Tại hội nghị, Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, báo cáo kết quả hoạt động của Hội trong 16 năm qua.
Theo báo cáo, từ khi thành lập năm 2010, Hội đã xây dựng 16 tổ chức Hội cấp tỉnh, 3 chi hội cấp tỉnh, 92 chi hội cấp phường, xã và 2 cơ quan đại diện, với hơn 10.000 hội viên.
Trong công tác hỗ trợ xác định danh tính liệt sĩ, Hội cho biết đã lấy mẫu sinh phẩm của hơn 1.000 hài cốt liệt sĩ và thân nhân gia đình liệt sĩ; trả kết quả đúng cho hơn 500 liệt sĩ và tổ chức 34 lần trao kết quả giám định cho các gia đình.
Hội cũng hỗ trợ đính chính thông tin trên bia mộ cho hơn 1.000 liệt sĩ, hỗ trợ đưa khoảng 1.600 hài cốt liệt sĩ về quê hương; tiếp nhận, xử lý thông tin của hơn 200.000 thân nhân liệt sĩ và tư vấn cho 34.000 gia đình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.
Đáng chú ý, theo báo cáo của Hội, từ năm 2023 đến năm 2024, Hội đã tiếp nhận từ các cựu binh Hoa Kỳ 21 bộ hồ sơ về các mộ chôn tập thể tại Tây Ninh, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó bàn giao cho Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Năm 2025, tại khu vực sân bay Lộc Ninh, lực lượng tìm kiếm đã khai quật được 135 hài cốt liệt sĩ và tiếp tục triển khai công tác khai quật.
Trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Hội đã vận động các tổ chức Hội, hội viên tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ; cử hội viên hỗ trợ Ban Chỉ đạo Quốc gia; đề nghị công nhận liệt sĩ, cấp Bằng “Tổ quốc ghi công” cho 7 trường hợp; đính chính thông tin trên bia mộ, đưa 20 hài cốt liệt sĩ về quê hương và đề nghị giám định ADN 12 trường hợp.
Từ thực tiễn hoạt động, Hội đề nghị Cục Quân y quan tâm hỗ trợ giám định đối với những trường hợp hài cốt liệt sĩ mà thân nhân tuổi cao, sức yếu, dự kiến khoảng 10-15 trường hợp mỗi năm; đồng thời đề nghị hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp việc lấy mẫu sinh phẩm tại các phần mộ đơn lẻ đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Hội cũng đề xuất tăng cường hợp tác đào tạo, nghiên cứu với các đối tác nước ngoài về giám định ADN và công nghệ hỗ trợ tìm kiếm mộ liệt sĩ. Theo báo cáo của Hội, Đại học Georgia (Hoa Kỳ) có quan hệ hợp tác với Hội và đề nghị phối hợp trong đào tạo chuyên gia, nghiên cứu về giám định ADN, radar xuyên đất cùng một số phương pháp kỹ thuật khác. Hội cho biết phía Đại học Georgia dự kiến cử giáo sư sang Việt Nam làm việc vào cuối tháng 10/2026 và mong muốn có buổi làm việc riêng với Cục Quân y.
Phát biểu kết luận hội nghị, Đại tá Trần Duy Hưng đánh giá cao kết quả hoạt động của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, nhất là trong thu thập, xử lý thông tin về liệt sĩ, tư vấn, hỗ trợ thân nhân, phối hợp lấy mẫu, giám định ADN, di chuyển hài cốt liệt sĩ và vận động nguồn lực chăm lo gia đình chính sách.
Theo Đại tá Trần Duy Hưng, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, lâu dài, đòi hỏi trách nhiệm, sự phối hợp chặt chẽ và phương pháp khoa học. Mục tiêu của công tác giám định ADN là xác định ngày càng nhiều danh tính hài cốt liệt sĩ.
Trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Cục Quân y đã tham mưu Bộ Quốc phòng xây dựng đề án nâng cao năng lực xét nghiệm ADN và đề án đã được phê duyệt. Các nội dung gồm nâng cấp cơ sở hạ tầng Viện Pháp y Quân đội, đầu tư trang thiết bị xét nghiệm ADN công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực.
Cục Quân y cho biết công suất xét nghiệm hiện nay khoảng 800 mẫu/năm; mục tiêu sau khi đầu tư các dây chuyền mới là nâng công suất lên khoảng 10.000 mẫu/năm.
Công nghệ mới được định hướng xét nghiệm theo dòng cha, dòng mẹ, trong khi hệ thống hiện có chủ yếu xét nghiệm ADN ty thể theo dòng mẹ. Theo Cục Quân y, việc này còn có những hạn chế nhất định trong đối sánh.
Đối với đề nghị ưu tiên giám định ADN cho những trường hợp hài cốt liệt sĩ đã có thông tin thực chứng, thân nhân tuổi cao, sức yếu, Cục Quân y cho biết sẵn sàng ủng hộ và chỉ đạo Viện Pháp y Quân đội thực hiện khi Hội cung cấp thông tin, trường hợp cụ thể.
Phó Cục trưởng Cục Quân y cũng cho biết, theo phân công của Chính phủ, Viện Pháp y Quân đội cùng ba cơ sở khác thực hiện giám định ADN đối với hài cốt liệt sĩ, còn việc giám định ADN đối với thân nhân do Bộ Công an thực hiện, sau đó đối khớp thông tin.
Cục Quân y cũng sẵn sàng phối hợp hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp việc lấy mẫu sinh phẩm. Đối với đề xuất phối hợp triển khai công nghệ radar xuyên đất (GPR), lãnh đạo Cục Quân y cho biết nội dung này thuộc lĩnh vực tìm kiếm, quy tập và sẽ kiến nghị cơ quan chức năng thuộc Thường trực Ban Chỉ đạo xem xét, phối hợp.
Kết luận hội nghị, Cục Quân y đề nghị Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam tiếp tục đồng hành, nhất là trong cung cấp các thông tin thực chứng.
Theo lãnh đạo Cục Quân y, trong điều kiện xét nghiệm ADN ty thể còn hạn chế do chủ yếu đối sánh theo dòng mẹ, có nhiều khả năng trùng lặp, việc kết hợp dữ liệu di truyền với thông tin thực chứng có ý nghĩa quan trọng trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Hội nghị thống nhất tiếp tục tăng cường phối hợp giữa Cục Quân y và Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam trong thu thập, cung cấp thông tin, lấy mẫu sinh phẩm, giám định ADN và nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp khoa học phục vụ tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Thiên Trường
