Nghịch lý giữa kim ngạch kỷ lục và giá trị thực thu
Theo số liệu từ Cục Hải quan, năm 2025 ghi nhận xuất khẩu dừa của Việt Nam đạt khoảng 1,15 tỷ USD. Thành tích này đưa nước ta vươn lên vị trí thứ ba thế giới, chỉ xếp sau hai "gã khổng lồ" là Philippines và Indonesia. Với diện tích hơn 200.000 ha trải dài từ Đồng bằng sông Cửu Long đến miền Trung, cây dừa đã trở thành sinh kế chủ yếu cho hàng vạn hộ nông dân.
Dù lượng xuất khẩu rất lớn nhưng giá trị lợi nhuận thu về lại chưa tương xứng. Hiện nay dừa Việt Nam chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sản phẩm sơ chế đơn giản. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài nhập khẩu dừa của chúng ta về để chế biến sâu, gắn nhãn mác của họ và bán ra thị trường quốc tế với giá cao gấp nhiều lần. Điều này khiến dừa Việt Nam dù có chất lượng tốt nhưng vẫn thiếu sức cạnh tranh về thương hiệu so với sản phẩm của Thái Lan hay Philippines tại các thị trường khó tính như Mỹ, EU và Nhật Bản.
Nút thắt trong chế biến sâu và xây dựng thương hiệu
Thực trạng hiện nay cho thấy chỉ có khoảng 30% sản phẩm dừa được chế biến sâu thông qua các công nghệ như tiệt trùng UHT hay đóng gói vô trùng. Các sản phẩm chủ lực vẫn xoay quanh nước dừa, sữa dừa, dầu dừa và các vật liệu từ phụ phẩm như than hoạt tính hay xơ dừa. Rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp trong nước là chi phí đầu tư thiết bị máy móc hiện đại phần lớn phải nhập khẩu, khiến việc mở rộng quy mô gặp nhiều khó khăn.
Bên cạnh đó, bài học về bảo hộ thương hiệu từ ngành thịt bò Wagyu của Nhật Bản là lời cảnh báo đắt giá cho ngành dừa. Nếu không sớm xây dựng chiến lược thương hiệu bài bản và đăng ký bảo hộ quốc tế, chúng ta có nguy cơ mất quyền kiểm soát ngay cả đối với những giống dừa đặc sản như dừa xiêm. Hiện tại, đa số doanh nghiệp ngành dừa mới chỉ đầu tư ở mức cơ bản cho logo và bao bì, thiếu đi những "câu chuyện thương hiệu" nhất quán để tạo niềm tin bền vững với đối tác ngoại.
Hoàn thiện chuỗi giá trị và hướng tới dừa hữu cơ quốc tế
Để nâng tầm vị thế, ngành dừa đang thực hiện cuộc cách mạng trong tổ chức sản xuất. Cả nước hiện có khoảng 145 nhà máy chế biến và 600 doanh nghiệp đang nỗ lực liên kết chặt chẽ với nông dân. Xu hướng chuyển dịch từ phân bón vô cơ sang hữu cơ và sinh học đang giúp ổn định chất lượng trái và bảo vệ môi trường canh tác bền vững.
Đặc biệt, mô hình liên kết "5 nhà" giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân, ngân hàng và nhà khoa học đang được thí điểm hiệu quả tại các tỉnh như Đồng Tháp và Vĩnh Long. Đến nay, hơn 68 ha dừa đã đạt tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế, tạo tiền đề để thâm nhập sâu vào các chuỗi cung ứng cao cấp. Bên cạnh đó, đề xuất thành lập sàn thông tin giá dừa nguyên liệu khu vực châu Á vào cuối năm 2025 cũng hứa hẹn sẽ mang lại sự minh bạch, bảo vệ quyền lợi cho người trồng dừa trước những biến động thất thường của thị trường.
Dựa trên các thống kê mới nhất, ngành dừa đang sở hữu những nền tảng vững chắc để thực hiện mục tiêu vươn lên vị trí dẫn đầu. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 1,15 tỷ USD với tổng sản lượng hơn 2,26 triệu tấn trái từ diện tích 200.000 ha trên 18 tỉnh thành. Hệ thống sản xuất bao gồm 600 doanh nghiệp và 145 nhà máy chế biến đang dần chuyển đổi sang các tiêu chuẩn hữu cơ khắt khe. Những con số này minh chứng cho năng lực cung ứng dồi dào, nhưng đồng thời cũng đặt ra áp lực phải hiện đại hóa công nghệ để không lãng phí nguồn tài nguyên quý giá này.
Tâm An (t/h)
