Giá nội địa “đi lùi” trong khi thế giới tăng
Theo báo cáo mới nhất của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, tháng 3, ngành đường nước ta vẫn đang trong vụ ép 2025-2026, dù một số nhà máy đã phải ngừng hoạt động do cạn nguyên liệu. Tính lũy kế từ đầu niên vụ 2025-2026 đến hết ngày 31/3/2026, cả nước đã ép khoảng 7,4 triệu tấn mía, sản xuất được khoảng 700.000 tấn đường các loại.
Nguồn cung trong nước vì vậy đang ở mức khá dồi dào, không chỉ từ sản xuất vụ mới mà còn từ lượng tồn kho của vụ trước chưa tiêu thụ hết. Trong khi thị trường trong nước trầm lắng, giá đường thế giới lại có xu hướng tăng trong tháng 3/2026. Theo thông tin từ Tổ chức Đường Quốc tế, giá đường thô và đường trắng trên thị trường kỳ hạn đều tăng do tác động từ căng thẳng địa chính trị tại khu vực Vịnh Ba Tư.
Xung đột tại khu vực này khiến giá dầu tăng mạnh, kéo theo chi phí vận chuyển tăng. Bên cạnh đó, việc giá dầu tăng cũng khiến sản xuất ethanol trở nên hấp dẫn hơn, thúc đẩy các nhà máy tại Brazil chuyển hướng sử dụng mía cho nhiên liệu sinh học thay vì sản xuất đường, từ đó đẩy giá đường đi lên.
Theo chỉ số ISA, giá đường thô trung bình trong tháng 3 đạt 15,00 USD/pound – mức cao nhất trong 5 tháng, tăng so với 13,94 USD/pound của tháng 2/2026. Trong khi đó, giá đường trắng trung bình đạt 432,69 USD/tấn, cũng là mức cao nhất trong 5 tháng gần đây.
Giá đường tại một số quốc gia Đông Nam Á như Philippines và Indonesia cũng tăng nhẹ. Tuy nhiên, nghịch lý là thị trường Việt Nam lại không đi theo xu hướng này.
Áp lực từ đường nhập lậu và HFCS bào mòn sức cạnh tranh
Trái ngược với diễn biến quốc tế, giá đường trong nước đang chịu áp lực giảm do nguồn cung dư thừa và cạnh tranh gay gắt từ đường nhập khẩu, đặc biệt là đường nhập lậu.
Đường nhập lậu vẫn chiếm lĩnh thị trường nhờ các phương thức giao dịch né tránh nghĩa vụ thuế như không xuất hóa đơn, thanh toán tiền mặt. Dù chi phí vận chuyển tăng khiến giá đường lậu nhích nhẹ 200-400 đồng/kg, nhưng vẫn đủ sức cạnh tranh và lấn át sản phẩm trong nước.
Tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại tiếp tục diễn biến phức tạp. Tại Tây Ninh, lực lượng chức năng phát hiện hàng chục bao đường không rõ nguồn gốc. Tại Đồng Tháp, một vụ sản xuất đường giả quy mô lớn đã bị khởi tố, khi đối tượng sang chiết đường không rõ nguồn gốc vào bao bì của doanh nghiệp uy tín để tiêu thụ.
Trên thị trường, đường “3 không” vẫn được bày bán công khai, gây rủi ro cho người tiêu dùng và làm méo mó cạnh tranh.
Bên cạnh đó, sự gia tăng nhập khẩu đường lỏng HFCS (sirô ngô) cũng tạo áp lực lớn. Trong tháng 3, lượng HFCS nhập khẩu đạt gần 19.500 tấn, chủ yếu phục vụ ngành nước giải khát – vốn là khách hàng lớn của đường mía nội địa trước đây. Việc chuyển dịch này làm suy giảm đáng kể nhu cầu tiêu thụ đường trong nước.
Dự báo trong các tháng tới, tình trạng dư cung sẽ còn tiếp diễn. Nếu không kiểm soát hiệu quả đường nhập lậu và gian lận thương mại, ngành mía đường sẽ tiếp tục chịu áp lực kép từ cả cung và cầu.
Trong bối cảnh giá đường trong nước đang thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực, việc bảo vệ sản xuất nội địa trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến sinh kế của hàng triệu nông dân trồng mía.
Việc siết chặt quản lý thị trường, kiểm soát nhập lậu và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh sẽ là chìa khóa để ngành mía đường vượt qua giai đoạn khó khăn và hướng tới phát triển bền vững.
Nam Sơn
