Người nhiễm HIV vẫn ở mức cao

THCL Số liệu đến tháng 6/2015, toàn quốc hiện có 227.114 trường hợp nhiễm HIV (trong đó số bệnh nhân chuyển sang giai đoạn AIDS là 71.115).

Tính từ đầu vụ dịch HIV/AIDS đến nay có 74.442 trường hợp người nhiễm HIV/AIDS tử vong. Số người nhiễm HIV phát hiện mới có xu hướng giảm trong 8 năm gần đây nhưng vẫn ở mức cao. Dịch HIV/AIDS đã xảy ra ở tất cả tỉnh, thành phố với 99,8% số quận/huyện và trên 80,3% số xã/phường. Số người nhiễm HIV chủ yếu tập trung các tỉnh miền Bắc, vùng đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam Bộ, khu vực có số người nhiễm HIV cao là các tỉnh miền núi tây bắc và các huyện miền núi Nghệ An và Thanh Hóa. Thành phố lớn Hà Nội và Hồ Chí Minh có số lượng lớn người nhiễm HIV với diễn biến dịch phức tạp, khó kiểm soát.

Tỷ lệ người nhiễm HIV là nữ giới ngày càng tăng từ 24,2% năm 2007 đến 33,4% trong năm 2014. Tỷ lệ người lây nhiễm HIV qua đường tình dục ngày càng chiếm tỷ lệ cao hơn so với lây truyền qua đường máu: trong năm 2014, tỷ lệ người nhiễm lây truyền qua đường tình dục chiếm tới 47,9%, đường máu chiếm 37,5%, lây truyền HIV từ mẹ sang con chiếm 3%, có 12% người nhiễm HIV không rõ đường lây truyền. Người nhiễm HIV được phát hiện vẫn tập trung chủ yếu trong nhóm tuổi từ 20 đến 39 tuổi. Tỷ lệ người nhiễm HIV được phát hiện trong nhóm 30-39 tuổi có xu hướng tă lên (năm 2014, tỷ lệ này chiếm 44%). Trong khi đó tỷ lệ người nhiễm phát hiện trong nhóm 20-29 tuổi đang có xu hướng giảm (chiếm 30,8% trong năm 2014).

Dịch tập trung chủ yếu ở ba nhóm quần thể có hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV cao: người nghiện chích ma túy (NCMT), nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) và phụ nữ bán dâm (PNBD). Dùng chung bơm kim tiêm và các dụng cụ tiêm chích khác là phương thức lây truyền HIV chủ yếu. Trong thời gian gần đây, bạn tình của người nghiện chích ma túy được coi là quần thể có nguy cơ cao mới, được bổ sung vào các can thiệp dự phòng. Việc gia tăng các trường hợp phụ nữ nhiễm HIV mới được báo cáo (32,5% năm 2013 và chiếm 33,8% năm 2014) đã phản ánh sự lây truyền HIV từ nam giới có hành vi nguy cơ cao sang bạn tình.

Kích cỡ, phân bố các nhóm quần thể chính cũng khác biệt trong cả nước. Người NCMT tập trung tại TP HCM, Hà Nội, đồng bằng Sông Hồng và khu vực Tây Bắc; số PNBD cao nhất ở TP HCM, khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long, và Tây Nam Bộ; và nhóm MSM “công khai” dễ tiếp cận nhất ở các thành phố lớn là TP HCM và Hà Nội. Với số lượng người nghiện chích túy, phụ nữ bán dâm ở các khu vực khác nhau, nên nguy cơ lây nhiễm phụ thuộc nhiều vào tỷ lệ nhiễm HIV trong các nhóm này và số lượng nhiễm HIV ở mỗi khu vực.

Tỉ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm NCMT giảm dần. Theo kết quả giám sát trọng điểm HIV năm 2014, tỉ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm NCMT chung của cả nước là 10,5%, tuy vậy tỉ lệ này đặc biệt cao ở các tỉnh Thái Nguyên (29%), Cần Thơ (22,7%), Điện Biên (24%), Quảng Ninh (21,3%) và Thành phố Hà Nội (19,3%).

Tỉ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ bán dâm (PNBD) có xu hướng giảm dần trên quy mô toàn quốc kể từ năm 2002. Đối với nhóm phụ nữ bán dâm tỉ lệ này là 2,5% (HSS 2014), là tỉ lệ thấp nhất kể từ năm 1998. Tuy nhiên tỉ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm PNBD tương đối cao trên 8%, tại Hà Nội là 17,5% và Cần Thơ là 8.67%. Bằng chứng cũng cho thấy tỉ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm PNBD đường phố cao hơn so với PNBD nhà hàng, và ước tính có khoảng 3-8% PNBD tiêm chích ma túy. Trong số PNBD tiêm chích ma túy, tỉ lệ hiện nhiễm HIV là 25-30%.

Số liệu giám sát trọng điểm HIV trong nhóm MSM năm 2013 (ở 8 tỉnh), cho thấy tỉ lệ hiện nhiễm trung bình là 3,7%. Năm 2014 thực hiện giám sát trọng điểm HIV nhóm MSM ở 6 tỉnh thì tỉ lệ nhiễm trung bình là 6.7%. Quan hệ tình dục qua đường hậu môn không được bảo vệ là con đường lây truyền HIV chính trong nhóm MSM. Bên cạn đó, tỉ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm MSM tiêm chích ma túy khá cao. Tại 4 tỉnh thực hiện giám sát trọng điểm năm 2014 kết hợp giám sát hành vi, trung bình tỉ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm MSM có tiêm chích ma túy là 6%.

Gia Linh (Thương hiệu & Công luận)